1.6 HDi / TDCi turbo besleme borusundaki banjo filtresi: kalsın mı, çıksın mı?

PSA 1.6 HDi motorunda (Ford’da 1.6 TDCi) turbo yağ besleme borusunun rekor (banjo) cıvatasının içinde küçük bir tel süzgeç bulunur; tıkandığında turbo yağsız kalır. Okuduğumuz iki turbo tedarikçisi, turbo değişirken bu filtrenin çıkarılmasını istiyor. Forumda aktarılan araç üreticisi notu ise filtreyi kaldırmıyor, daha büyüğüyle değiştiriyor. Sağlam turboda filtreyi çıkarmak yazılı talimat değil, saha uygulamasıdır.

Banjo filtresi nerede ve neden var?

Filtre, besleme borusunu bağlayan rekor cıvatalarından alttakinin içindedir. Fransız otomobilleri üzerine bir İngiliz forumunda, bu motorda sık turbo değiştirdiğini yazan bir atölye sahibi yerini böyle tarif ediyor; boruyu sökmek için partikül filtresinin (DPF) indirilmesi gerektiğini ekliyor. Eski tip süzgecin fotoğrafına düştüğü not: “serçe parmağınızın tırnağından küçük.”

Süzgeci oraya araç üreticisi koymuş. Turbo onarım parçaları üreten Melett’e göre PSA, motorun verimli çalışması için turboya giden besleme borusuna bir filtre takmıştır. Motor başka markalarda da kullanılır: Nissens’in montaj kılavuzu Citroën, Peugeot, Ford, Mazda, Mini, Volvo ve Fiat’ı tek başlıkta sayar.

Filtre neden tıkanıyor?

Banjo filtresini yağdaki kurum tıkar. Melett’e ulaşan bildirimlere göre düşük kaliteli yağ kullanılır ve motor eksik yağla çalışırsa kurum yoğunlaşır; “turbo besleme borusuna takılı filtreyi, yağ soğutucuyu ve ana filtreyi tıkayabilir” ve turbo arızalanır. Melett, yağ seviyesi düşükse ya da yağ değişimi gecikmişse bunun 45.000 km’den itibaren görülebildiğini yazıyor. Belirtiler ve sınama ayrı bir yazının konusu.

Turbo tedarikçileri filtre için ne diyor?

Bu motor için okuduğumuz üç turbo tedarikçisi belgesinden ikisi banjo filtresini çıkartıyor, üçüncüsü ondan söz etmiyor. En açık olanı Nissens: kendi turboları için bu motora özel, yirmi adımlı bir montaj kılavuzunu zorunlu tutuyor. Yeni turboyla birlikte değişecek parçaları sayarken şunu yazıyor:

“Rekor cıvataları: içinde tel süzgeç olmayan cıvata kullanın (süzgeç takılıysa söküp atın).”

Nissens, PSA DV6 motorlarına özel montaj kılavuzu (93037 ve 93061 numaralı turbolar)

BTN Turbo’nun Professional Motor Mechanic dergisinde yayımlanan kontrol listesi başka bir sıra izliyor. Önce “turbo yağ besleme borusu ve rekor cıvataları değiştirilmelidir” diyor. Listenin sonunda motor 20–30 dakika çalıştırılır, yağ ve yağ filtresi değiştirilir, ardından rekor cıvatasındaki filtre çıkarılır. BTN gerekçe yazmıyor; sıradan çıkan sonuç bizim çıkarımımız: filtre, sökülen kurumun dolaştığı ilk çalıştırmada tuzak görevi görüyor.

MAHLE’nin teknik bülteni besleme hattı için yalnızca “yeni rekor cıvatalarıyla yeni bir yağ giriş borusu takın” diyor; filtreye değinmiyor.

İlk üç satır yeni turbo takılırken geçerlidir.

Üç belgenin ortak yanı: hiçbiri cıvatayı ya da filtreyi tek başına bir iş olarak anlatmıyor. O madde; karterin sökülüp temizlendiği, yağ pompası emiş süzgecinin yenilendiği, motorun yıkandığı uzun bir sıranın içinde duruyor. BTN bu motorda turboya gelen yağı da ölçtürüyor: dönüş hattı bir kaba uzatılır, rölantide 60 saniyede en az 0,3 litre yağ toplanmalıdır. Nissens ve MAHLE, sıraya uyulmazsa garantinin düşeceğini yazıyor.

Araç üreticisi ne diyor?

Araç üreticisinin 1.6 HDi banjo filtresiyle ilgili belgesini açıp okuyamadık; forumda aktarılan teknik nota göre üretici filtreyi kaldırmıyor, cıvatayı değiştiriyor. İki ayrı üyenin üreticinin servis sisteminden aktardığı değişiklik şu: alt rekor cıvatası, “sökülebilir, daha büyük kapasiteli süzgeci olan bir rekor cıvatasıyla” değiştirilir. Turbo sökülmüşse eski tip cıvata yenisiyle değişir; yeni tip takılıysa süzgece bakılır, tıkalıysa cıvatayla birlikte yenilenir.

Aynı konuda, üreticinin bakım belgelerinin bir dönem bu süzgecin “takılıysa” tornavidayla çıkarılmasını söylediği de yazılıyor. Notu aktaran üyelerden biri o adımı başka türlü okuyor: filtresiz çalıştırma talimatı değil, eski cıvatayı yeni tiple değiştirme hatırlatması. Belgenin aslı olmadan hangisinin doğru olduğunu söyleyemeyiz.

Değişikliğin tarihi de belli değil: bir üye 24 Ekim 2005 olduğunu sanıyor, bir başkası 2009 diye biliyor. Aracınızda hangi cıvatanın olduğunu şasi numarasıyla üreticinin servis verisi ya da söktüğünüz cıvatanın kendisi söyler.

Sahada ne yapılıyor?

Sahada görüş birliği yok; aynı forumda atölye sahipleri ve araç sahipleri ikiye ayrılıyor. Aynı atölye sahibi, bu motorda haftada bir iki turbo değiştirdiğini yazıyor ve kesin konuşuyor: filtresi çıkarılan araçlardan hiçbiri geri gelmemiş, filtrenin bütün 1.6 HDi motorlardan çıkarılmasını öneriyor.

Karşı görüş de aynı sayfalarda. Filtre çıkınca turbo yağsız kalma riskinden kurtulur, ama “küçük karbon parçacıkları doğrudan turbo yataklarına pompalanabilir.” Bunu yazan üyeye göre ana yağ filtresinden sonraki kanallarda birikmiş karbon koparsa ya yataklara gider ya da süzgeçte kalır; yeni tip süzgeci bu yüzden filtresiz çalışmaya tercih ediyor. Kendi aracında yaklaşık 90.000 milde söktüğü yeni tip süzgeç tertemiz çıkmış.

Forumda Garrett’in yüksek kilometreli araçlarda filtrenin çıkarılmasını önerdiği yazılıyor. Dayanak gösterilen video artık açılmıyor; Garrett’in sitesinde bu motor için bir belge bulamadık. Forumda yazılanlar atölyelerin deneyimini gösterir, talimat yerine geçmez.

Ne yapmalı?

1. Yeni turbo takıyorsanız kutudan çıkan montaj talimatını ve aracın servis verisini birlikte okuyun; Nissens de kılavuzunun araç üreticisinin talimatlarıyla birlikte kullanılmasını ister. İkisi filtrede ayrışıyorsa hangisinin geçerli olduğunu okuduğumuz belgeler yazmıyor. Turboyu aldığınız firmaya yazılı sorun.
2. Yeni cıvatanın içine bakın. Nissens filtresiz cıvata tarif ediyor; forumda yeni aldığı cıvatadaki filtreyi kendisi çıkardığını yazan var.
3. Turbo sağlamsa ve cıvatayı söktüyseniz süzgecin tipine ve temizliğine bakın. Eski tip için aktarılan üretici notu yeni tip cıvatayı gösteriyor. Tamamen filtresiz bırakmak saha uygulamasıdır.
4. Filtreyi tek sebep saymayın. Melett’in yazdığı gibi aynı kurum yağ soğutucuyu ve ana filtreyi de tıkayabilir. BTN de riskin, listedeki işlerin tamamı yapılarak azaltılabileceğini yazıyor.