Yeni turbo yine bozuldu: borudan başka neye bakılır?

Yağ boruları yenilendiği halde yeni turbo da kısa sürede bozulduysa arıza büyük olasılıkla turboda değil, eskisini de bozan ve yerinde duran sebeptedir. Borulardan sonra dört yere bakılır: yağa, emiş ve egzoz yolunda kalan parçaya, turboyu tasarlandığı devrin üstüne çıkaran arızaya ve ilk çalıştırmaya. Hangisi olduğunu çoğu zaman sökülen turbo gösterir.

Borular yeni, turbo neden yine bozulur?

Boru, turboyu bozan sebeplerden yalnızca biridir; öbürleri yerinde durdukça yeni turbo da bozulur. MAHLE, turbo hasar broşürünün girişinde uyarıyor:

“Başarılı bir onarım, arızanın sebebinin incelenip ortadan kaldırılmasına bağlıdır. Aksi halde yeni turbo kısa bir süre sonra yeniden arızalanabilir.”

MAHLE Aftermarket, turbo hasar broşürü, Mart 2024

İngiliz dağıtıcı BTN Turbo’ya göre müşteri “turbo gitti” dediğinde arızanın sebebi “neredeyse kesinlikle motorun başka bir yerindedir.” Garrett’in montaj kılavuzu bakılacak alanları sayıyor: yabancı cisim, yağsızlık, kirli yağ, aşırı devir, aşırı sıcaklık. Yeni borular, rekor cıvataları ve pullar bunlardan yalnızca yağsızlığın bir yolunu kapatır.

Sökülen turbo sebebi nasıl gösterir?

Sökülen turbonun çarklarındaki ve milindeki iz, onu neyin bozduğunu çoğu zaman gösterir; atmadan önce bakın.

Kaynak: MAHLE turbo hasar broşürü, Mart 2024; özet bize ait.

Broşürün yağsızlık, kirli yağ ve aşırı devir bölümleri aynı yerde biter: çark gövdeye değer. Broşür ayrıca yazmıyor; üç bölümden çıkan sonuç: gövdeye sürtmüş çark tek başına sebebi söylemez.

Yağ temiz mi: karterde ve filtrede neye bakılır?

Yağ ve filtre değişimi tek başına yağı temiz tutmaya yetmeyebilir. MAHLE: “Yağdaki en küçük parçacıklar bile, çok yüksek devir nedeniyle turboda ciddi hasara yol açabilir.” Broşür kirin yollarını sayıyor: bakım aralığı aşılınca filtre yetmez, kir açılan baypas valfinden devreye geçer; aşınan motor metal talaşı üretir; yakıt ya da su karışan yağ incelir.

BTN, Ford Transit 2.5LD talimatında karteri gösteriyor: “Aşındırıcı kirler karterde toplanır; turbo böylece hem yağsız kalır hem yataklarından hasar görür.” Önerisi karterin sökülüp temizlenmesi, yağ süzgecinin ve besleme borusunun turboyla birlikte yenilenmesi.

Melett, incelediği arızalı turbolarda montajda yağ değiştirildiği halde kir bulduğunu yazıyor. Bir sebebi revizyon olabilir: iyi temizlenmeyen yatak gövdesinden kumlama bilyeleri yağ kanalına geçer. Kir varsa yeni turbonun bozulması “yalnızca saniyeler” alabilir.

Emişten ya da egzozdan giren parça nereden gelir?

Yeni turboya giren parça çoğu zaman bir önceki arızadan kalmıştır. Dağılan turbonun talaşı ve yağı ara soğutucuda (intercooler) ve hortumlarda kalır. MAHLE: “Birikmiş motor yağı, talaş ya da önceki hasardan kalan parçalar motora genellikle gecikmeyle ulaşır.” Aynı broşüre göre bu yağ emişe üflenip yanarsa motor kontrolsüz devre çıkar.

Çarede kaynaklar ayrılıyor. MAHLE her turbo değişiminde yeni ara soğutucu ve hava filtresi ister, filtre kutusu ile hava yolunun süpürgeyle temizlenmesini de. Garrett ile Melett de yeni filtre ve temiz hava boruları ister, ara soğutucuyu anmaz.

Parça dışarıdan da girer. BTN: “Somun ya da pul gibi küçük bir parça, turbo kanatlarına kısa sürede ciddi hasar verebilir.” VAG 1.9TD için talimatı, turbo ile filtre kutusu arasındaki emiş ve havalandırma borularını söküp içine bakmak. Egzozda parça motordan gelir: MAHLE’nin örneği kopan supap ve kırılan segman; manifolddan geçip değişken geometri kanatlarına ve türbin çarkına çarparlar.

Aşırı devir turboyu nasıl bozar?

Turbonun parçaları belirli bir devir aralığına göre tasarlanır. MAHLE’ye göre bu aralık aşılırsa “büyük turbo hasarı saniyeler içinde oluşabilir.” Broşür üç sebep sayıyor: yazılım değişikliği (tuning), kurumdan düşük devir konumunda sıkışan değişken geometri kanatları, arızalı ya da kaçıran pnömatik veya elektronik kumanda.

Garrett aynı yere montajdan bakıyor: turbonun hiçbir ayarı değiştirilmez. Değişken geometrili (VNT) turboda pnömatik aktüatörün hortumlarına, elektronik aktüatörde araç tesisatına ve soketlere bakılır; Garrett su sızıntısının ve kopuk kablonun “oldukça yaygın” olduğunu yazıyor.

BTN egzoz tarafından bir örnek veriyor: Vauxhall (Opel) Astra, Corsa, Combo ve Meriva 1.7 dizelde kurum EGR valfini sıkıştırır, bu da “hızla turbo hasarına” götürür. Mekanizmayı açıklamıyor; önerisi manifoldu söküp kuruma bakmak, valfi temizlemek ya da değiştirmek.

İlk çalıştırmadan önce turbo nasıl yağlanır?

Turbo, besleme borusu bağlanmadan önce temiz yağla doldurulur. Sebebini Melett yazıyor: “Montajdan sonra motor çalıştırılırken yağın turboya ulaşması kısa bir gecikmeyle olur.” Yağlanmamış turbo o süreyi kuru geçirir, yatakları aşınır.

1. Yağ filtresi. Garrett yeni filtrenin mümkünse temiz yağla doldurulmasını, ulaşılabiliyorsa pompadan filtreye giden basınç hattının da doldurulmasını ister; yüksek kilometreli motorda bu hat yağ değişiminde boşalabilir.
2. Turbonun içi. Yağ girişinden doldurulur; Melett’e göre şırıngayla çok daha kolaydır.
3. Conta. Garrett’e göre contanın deliği yağ giriş flanşındaki delikle tam hizalı olmalıdır. Sıvı conta önerilmez: taşan malzeme yağ akışını azaltır ya da keser.
4. Marş. Garrett’in kılavuzunda motor, çalıştırılmadan 10–15 saniye marşla döndürülür; sonra 3–4 dakika rölantide kaçak aranır, motor durdurulup yağ seviyesine yeniden bakılır.

Motorun ateşlemeden nasıl döndürüleceğini Garrett yazmıyor; aracın servis verisi söyler.

Üçüncü turbodan önce iş sırası ne olmalı?

Sebep bulunmadan üçüncü turbo takılmaz. Sıra şöyle:

1. Eski turboya bakın. İzi tabloyla karşılaştırın.
2. Yağ devresi. Yataklarda oluk varsa BTN’in Transit için istediğini yapın: karteri sökün, temizleyin, süzgeci yenileyin. Yağ ve filtre her durumda yeni.
3. Hava yolu. Hava filtresini yenileyin, filtre kutusunu ve hortumları temizleyin. Ara soğutucuda MAHLE’nin talimatı yenisidir.
4. Egzoz ve kumanda. Motor hasarından sonra manifoldun içine bakın. Aktüatörü, hortumlarını ve tesisatını kontrol edin; yazılım değişikliğini de sebep sayın.
5. Montaj. Doğru conta, sıvı conta yok; filtre ve turbo yağla dolu, ilk hareket marşla.