Turbo değişirken yağ boruları da değişmeli mi?

Evet. Turbo değişiyorsa yağ besleme borusu da onunla birlikte değişmeli; yağ dönüş borusu ise ya değişmeli ya da içinin açık olduğundan emin olunmalı. Eski turboyu çoğu zaman o eski boru yağsız bırakmıştır ve borunun içini dışarıdan görmek mümkün değildir.

Besleme borusu neden bu kadar önemli?

Turbo mili incecik bir motor yağı tabakasının üzerinde döner ve o yağın tamamı tek bir ince borudan gelir. Çoğu motorda bu boru egzoz manifoldunun ya da türbin gövdesinin hemen yanından geçer. Motor her sıcak kapatıldığında boruda kalan yağ biraz daha pişer; yıllar içinde iç yüzeyde sert bir karbon tabakası oluşur.

İngiltere’deki turbo firması BTN Turbo sonucu açıkça yazıyor: orijinal besleme borusu “zamanla karbon birikmesine yatkındır; bu birikinti yağ akışını ciddi biçimde kısar ve sonunda boruyu tamamen tıkar.” O haldeki bir boru dışarıdan kusursuz görünür. Yeni turbo takılır, ihtiyacı olan yağın küçük bir kısmını alır ve yerine geçtiği turboyla aynı şekilde bozulur.

Eski boru temizlenip yeniden takılabilir mi?

Güvenle takılamaz. Yine BTN:

“Mevcut besleme borusundaki karbon birikintisini temizleyip borunun tamamen açıldığından yüzde yüz emin olmak neredeyse imkânsızdır.”

BTN Turbo, Professional Motor Mechanic dergisi, 9 Mayıs 2018

Temizleme spreyi ve basınçlı hava gevşek çamuru söker. Dar bir dirsekte ya da uçtaki rekorun arkasında pişmiş karbon ise genellikle yerinde kalır.

Garrett’in montaj kılavuzu yağ hatlarının “tamamen temiz” ve hasarsız olmasını ister; ardından esnek bölümü olan hatlar için bir uyarı ekler. İç astar içeriden çökebilir ya da ısıdan zarar görebilir, dışı ise sağlam görünür. Garrett’in ifadesiyle bu durum “bazı araçlarda yaygındır ve boruyu kesmeden anlamak zordur.” Vardığı sonuç: “Yeni turboyu takarken yeni bir yağ giriş borusu takılmasını öneririz.”

Kelimeye dikkat: Garrett “öneririz” diyor. Belirli turbolarda yenileme firmaları daha kesin konuşuyor. Melett bir turbo için, turbo değiştirildiğinde ya da yenilendiğinde yağ giriş hortumunun değiştirilmesinin “şart” olduğunu yazıyor. Hesap iki durumda da basit: borunun fiyatı turbonun fiyatının küçük bir parçasıdır.

Yağ dönüş borusu da değişmeli mi?

Çoğu zaman evet, ama sebebi başka. Yağ turboya basınçla girer, turbodan ise yalnızca kendi ağırlığıyla çıkar. Dönüş borusunu daraltan her şey (karbon, kıvrılma, ezik) yağın yatak gövdesinde birikmesine yol açar. Biriken yağ keçelerden geçip emme ve egzoz tarafına kaçar.

Belirtisi mavi duman ve emme hortumlarında yağdır; bu da kolayca “turbo arızalı” diye yorumlanır. Melett, 720168-0011 numaralı turbo için şunu yazıyor: dönüş borusu zamanla tıkanmaya yatkındır, turbonun içindeki yağ basıncı artar, yağ egzoza ve emmeye geçer, egzozdan mavi duman çıkar; bu yüzden “turbo değiştirilirken yağ dönüş borusu da değiştirilmelidir.” Melett bunun, daha önce hiç yaşanmamış olsa bile yeni turbo takılırken ortaya çıkabildiğini de ekliyor.

Dönüş borusu zaten turboyla birlikte sökülür. Düz bir çelik boruysa, içinden karşıyı görebiliyorsanız ve temizse yeni contalarla yerine takılabilir. İçini göremediğiniz bir dirseği, esnek bir bölümü ya da pişmiş yağ izi varsa değiştirin.

Hangi motorlar bununla biliniyor?

BTN Turbo, montaj talimatlarında besleme borusunun değişmesini “temel kritik talimat” saydığı motorları şöyle sıralıyor:

• Ford Transit / Land Rover 2.2, 2.4 ve 2.5 LD
• Vauxhall (Opel) Astra, Meriva, Insignia ve Zafira, A14 NEL / NET
• Vauxhall (Opel) Signum 2.0 Turbo
• Peugeot ve diğer PSA 1.6 HDi, 2004 ve sonrası
• Saab 9-3 ve 9-5, 2.0 Turbo ve 2.3 Turbo
• Audi A4 ve VW Passat 1.8T

Liste bir sınır değil. Besleme borusu egzozun yanından geçen her turbo aynı ısıyla yaşar. Bunlar, arızanın yazıya dökülecek kadar sık görüldüğü motorlar. Listede olmayan N14 motorlu Mini Cooper S’in besleme hattı kaçağını ayrı bir yazıda anlattık.

Yalnızca 1.6 HDi’nin bile turboya ve model yılına göre birden fazla besleme borusu vardır. Siparişi motor hacmine göre değil, eski borunun üzerindeki OE numarasına ya da şasi numarasına göre verin.

Borular sökülmüşken başka ne yapılmalı?

1. Önce dönüş borusunu takın. Sonra turbonun yağ girişinden temiz motor yağı doldurun ve besleme borusunu bağlayın.
2. Kompresör çarkını elle çevirin. Rahatça dönmelidir.
3. Rekor cıvatalarını, pulları ve contaları yenileyin. Eski bakır pul zaten bir kez ezilmiştir.
4. İlk çalıştırmadan önce, motoru çalıştırmadan 10–15 saniye marş yaptırın; besleme borusu ve turbo yağla dolsun. Sonra 3–4 dakika rölantide bırakıp bütün bağlantılarda kaçak arayın.
5. Motora özel ek işleri atlamayın. BTN’in talimatı Ford / Land Rover ve Vauxhall (Opel) / Saab motorlarında yağ süzgecinin, VAG 1.8T’de ısı kalkanının yenilenmesini ister; PSA 1.6 HDi için ayrıca birkaç işlem sayar.

1, 2 ve 4. adımlar Garrett’in kılavuzundandır. 1.6 HDi’deki ek noktalardan biri, besleme hattındaki küçük tel süzgeçtir; bu motorda süzgeç rekor cıvatasının içindedir. Melett, kurumun “turbo besleme borusuna takılı filtreyi tıkayabildiğini” yazıyor. Yeni boru yarı tıkalı eski cıvatayla takılırsa hiçbir şey çözülmüş olmaz.

Borular yenilendi, turbo yine bozulduysa?

O zaman tek darboğaz borular değildir. Besleme borusunu tıkayan karbon karterde ve yağ pompasının emiş süzgecinde de birikir; geciken yağ değişimleri de onu hiçbir yeni parçanın baş edemeyeceği hızla geri getirir. Üçüncü turbo takılmadan önce yağlama sistemi karterden başlayarak kontrol edilmelidir.