Turbo hortumunda yağ olur mu? Olağan film ile arıza işareti nasıl ayrılır?

Olur. Turbo hortumunun ve ara soğutucu (intercooler) borularının içinde bir miktar yağ bulunması, kapalı karter havalandırması olan motorda olağan sayılır; Isuzu ve Hino servis bültenlerinde bunu açıkça yazıyor. Arıza işareti yağın varlığı değil, miktarıdır: hortumda ya da ara soğutucuda birikmiş yağ, artan yağ tüketimi, mavi duman. O durumda da ilk şüpheli turbo değildir.

Turbo hortumundaki yağ nereden gelir?

Hortumdaki ince yağ filmi karter havalandırmasından gelir. Segmanlardan kartere kaçan gaz (blow-by) dışarı atılmaz, emişe geri verilir; karterdeki yağ buharı da onunla birlikte gider. Isuzu, dizel kamyonlarına ait servis bülteninde sebebini yazıyor:

“Ne yazık ki kaçak gaz üretimi ile emişin hava ihtiyacı her zaman örtüşmez; bu da karterden bir miktar yağ buharının emiş sistemine girmesine yol açar.”

Isuzu, IB14-J-002B sayılı servis bülteni, Ekim 2021

Buharın emişe girdiği yer turbonun önüdür. BTN Turbo, VAG 1.9 TD talimatında havalandırma borularını “turbo ile hava filtresi kutusu arasında” diye anıyor; Isuzu’nun tıkalı hava filtresi uyarısı da aynı yeri gösteriyor. Kompresör buharı basınç tarafına taşır. Atölyede turbo hortumu ya da turbo borusu denen parçalar oradadır: turbodan ara soğutucuya, oradan emme manifolduna giden hortum ve borular.

Ne kadar yağ olağan sayılıyor?

İki bülten de sınırı sayıyla vermiyor; ölçüt, miktarın aşırı olup olmadığıdır. Hino, turbo değişimi için yazdığı teknik notta şöyle diyor:

“Turbo çıkışında, ara soğutucu borularında ya da ara soğutucunun içinde bir miktar motor yağı bulunması olağandır.”

Hino Trucks, TT-17-015 sayılı teknik not, 3 Ekim 2017

Notun devamına göre bu yerlerde yağ görmek, miktar “fazlasıyla aşırı” olmadıkça kaygı sebebi değildir. Hino farkı ölçüyle değil, iki dizi fotoğrafla gösteriyor. Fotoğraflardan bizim okuduğumuz: olağan denen örneklerde boruların içi ıslak ve koyu renkli; “ağır yağ bulaşması” denenlerde kompresör girişi ile hortumun içi siyah yağla kaplı.

Isuzu aynı şeyi teşhis açısından söylüyor: “Kapalı karter havalandırması olan sistemde emişte yağ bulunması olağandır ve turbo arızasının iyi bir göstergesi değildir.” İki bülten de kamyon dizelleri için yazıldı: Isuzu N ve F serisi, Hino’nun J05 ve J08 motorlu kamyonları. Binek otomobil üreticisinin bu konuda yazdığı bir belgeye ulaşamadık; aracın servis bilgisi bir sınır veriyorsa o geçerlidir.

Sürücülerin birbirine söylediği de aynı yere çıkıyor. Bir otomobil forumunda, 200.000 km’yi geçmiş dizel otomobilinin turbo hortumundaki yağı soran sürücüye verilen yanıtlar terlemeyi olağan sayıyor. İki koşul konuyor: hortumda yağ birikmemiş olacak, motor gözle görülür biçimde yağ eksiltmeyecek. İki yanıt hortumu temizleyip ne kadar sürede eski haline döndüğüne bakmayı öneriyor.

Yağ ne zaman arıza işaretidir?

Yağ, biriktiğinde ya da yanında başka belirti olduğunda arıza işaretidir. MAHLE’nin turbo hasar broşürü yağ kaçağının sonuçlarını sayıyor: egzozdan mavi duman, emişte ve ara soğutucuda birikmiş motor yağı, güç kaybı. Broşüre göre motor daha çok yağ tüketiyor ve mavi duman atıyorsa turbo da sebep araştırmasına alınmalıdır.

Alınır, ama ilk sırada değil. Hino, ağır bulaşma dediği durum için şunu yazıyor: genellikle arızalı turbodan kaynaklanmaz, ek inceleme gerekir. Dönüş borusu ve karter basıncı ayrı bir yazıdadır; turbo arızasından sonra ara soğutucuda kalan yağ da ayrı bir yazının konusu.

Hortumun dışındaki yağ, yani terleme neyi gösterir?

Hortumun ek yerinden dışarı sızan yağ turboyu değil, o bağlantıyı gösterir. Hino’nun kontrol listesinde ara soğutucu hortumları ayrı bir kalemdir; gevşek hortum ve kaçak aranır. Not şunu ekliyor: “Ara soğutucu hortumundan sızan yağ, arızalı bir turbonun göstergesi değildir.”

Bültenler devamını yazmıyor; bu iki cümleden çıkan sonuç şu: içerideki film olağansa dışarıda görülen yağ, o filmin gevşek kelepçeden ya da çatlaktan çıkmış halidir. Aynı yerden hava da kaçıyor olabilir. Isuzu’ya göre hava kaçağı emiş basıncını dengesizleştirir, yağ da turbonun mil segmanını aşabilir.

Isuzu’nun çaresi: tiz ses aranır, gevşek ya da hasarlı hortum ve kelepçe onarılır ya da değiştirilir. Sürücülerin olağan dediği terleme için üretici talimatı budur: turbo değil, bağlantı kontrol edilir.

Fazla yağ varsa önce nereye bakılır?

Birikmiş yağ bulunduğunda kontrol, turbodan uzaktaki kalemlerden başlar. Kalemler Isuzu ve Hino bültenlerindendir; sıra en kolay kontrolden zora doğru gider. Isuzu, listesindeki kusurlardan biri bulunduğunda turbonun büyük olasılıkla sağlam olduğunu yazıyor.

1. Yağ seviyesi ve yağın durumu. Üst çizgiyi aşan yağ karter basıncını yükseltir, yağı havalandırmadan emişe iter. Bakımı gecikmiş ya da yakıtla incelmiş yağ köpürür ve aynı sonucu verir; Isuzu süt rengine bakılmasını ister. Hino’ya göre incelen yağ ara soğutucu borularında daha çok yağ demektir.
2. Hava filtresi. Tıkalı filtre emişte vakum yaratır ve havalandırma devresinden fazla yağ çeker. Tıkalıysa değiştirin.
3. Karter havalandırması. Hortum ve yağ ayırıcı tıkalı mı, bakın. BTN Turbo, havalandırması zamanla tıkanan bazı BMW ve Land Rover dizellerinde havalandırma filtresinin turboyla birlikte yenilenmesini önerir.
4. Hortumlar ve kelepçeler. Gevşek kelepçe, yırtık ya da çatlak hortum arayın.
5. Motorun çalışması. Hino’ya göre tekleme, enjektör dengesizliği ya da düşük kompresyon turbo milini titretir ve turbodan fazla yağ geçer. Notun hükmü: “Bu durum için turboyu değiştirmeyin.”
6. En son turbo. Hino’nun kuralı: sıvı yağın varlığı turbonun mekanik arızasıyla birlikte doğrulanmadıkça turbo değiştirilmez. Aradığı arıza gövdeye sürten çark, hasarlı kanat, sıkışan ya da aşırı boşluklu mildir.

Ne yapmalı?

• İnce film var, başka belirti yok: hortumu silin, kelepçeleri kontrol edin, yağ seviyesini izleyin. Film kısa sürede geri geliyorsa ya da motor yağ eksiltiyorsa kontrol sırasına geçin.
• Ek yerinden dışarı sızıyor: kelepçeye ve hortuma bakın; hasarlı olanı değiştirin.
• Hortumda ya da ara soğutucuda birikmiş yağ var: önce ara soğutucuyu boşaltın, sonra kontrolleri sırayla yapın.
• Birikmiş yağla birlikte mavi duman ya da yağ eksiltme var: kontrollere dönüş borusunu ve karter basıncını ekleyin; turboya ölçümle karar verin.