Turbo yağ kaçırıyor, egzozdan mavi duman: dönüş borusu mu, keçe mi, karter basıncı mı?

Yağ kaçıran, egzozdan mavi duman attıran turbo sıklıkla sağlamdır. Mildeki sızdırmazlık lastik keçe değil, segmandır; yağ kartere rahatça dönebildiği ve turbonun çevresindeki basınçlar normal olduğu sürece tutar. Bu yüzden turbodan önce dönüş borusuna, karter havalandırmasına, hava filtresine ve yağ seviyesine bakılır.

Sağlam turbo neden yağ kaçırır?

Milin iki ucundaki sızdırmazlık küçük birer segmandır ve yağı tek başına tutmaz. Isuzu, dizel kamyonlarına ait servis bülteninde buna “dinamik keçe (lastik keçe değil)” diyor: “Kompresör tarafındaki hava basıncı (yani turbo basıncı) ile türbin tarafındaki egzoz basıncı, yağlama yağını turbonun orta gövdesinde tutar.”

Demek ki orta gövde kendini boşaltabilmeli, iki yandaki gövdelerde de basınç normal olmalı. Biri bozulursa kusursuz bir turbonun segmanlarından yağ geçer.

Isuzu bülteni iade edilen turboları inceleyip yazmış:

“Geri gönderilen turbolar üzerindeki inceleme, sık rastlanan bir durumu ortaya koymuştur: turbolar iç yağ kaçağı gerekçesiyle değiştirilmekte, oysa turboda ne yağ kaçağı ne de başka bir kusur bulunmaktadır.”

Isuzu, IB14-J-002B sayılı servis bülteni, Ekim 2021

Yağın kartere dönmesini ne engeller?

Yağ turboya pompayla basılır, turbodan kendi ağırlığıyla çıkar. Dönüş borusu bir yerinden daralırsa yağ, çıkabildiğinden hızlı gelir. Sonrasını MAHLE’nin hasar broşürü anlatıyor: “Turbo, motorun yağ devresinden yağ almaya devam ettiği için yağ türbin ya da kompresör tarafına doğru dışarı itilir.” Silindire ya da egzoza ulaşan yağ yanar; mavi duman budur.

MAHLE borunun iki şekilde daraldığını yazıyor: içi karbon tutar ya da boru kıvrılıp daralır. Karbonu eksik ısı kalkanlarına, kötü güzergâha, motorun sıcak kapatılmasına, kalitesiz yağa ve sıvı contaya bağlıyor. Melett listeye burulmuş, eğilmiş ya da sıkışmış boruyu ekliyor.

Borunun alt ucu da önemli. Karter fazla doluysa dönen yağın akacağı yer kalmaz; MAHLE’ye göre krank mili yağı köpürtür, köpük de ayrı bir engel olur.

Açı da öyle. Garrett, performans montajı notunda yağ çıkışının “yerçekimi yönünü +/- 15° içinde izlemesini”, hattın çukur yapmamasını ve zemine paralel uzun bölüm bulunmamasını istiyor. Zorla yerine oturtulan ya da başka versiyona ait boru bu eğimi kaybedebilir.

Karter basıncı yağı turbodan nasıl dışarı iter?

Dönüş borusu kartere açılır; karterdeki basınç, borunun alt ucundaki basınçtır. MAHLE’ye göre kaçak gaz (blow-by) ya da tıkalı havalandırma bu basıncı yükselttiğinde aynı basınç dönüş borusuna da geçer. Yağ akamaz, iki uçtan birinde segmanı aşıp dışarı itilir.

Melett birkaç turbo numarası için aynı şeyi yazıyor: külbütör kapağının üstündeki havalandırma grubu tıkanır, karter basıncı yükselir ve sonunda “yağı dönüş borusundan turboya doğru geri iter”. Sebep havalandırma filtresiyse çare tek cümle: “Yağ kaçağı zamanında fark edilirse sorunu çözmek için filtre değişimi yeterli olur.”

Yağ kompresör tarafında mı, türbin tarafında mı: hangisi neye işaret eder?

İki uçta da yağ varsa yağ dışarı çıkamıyordur. Yalnız kompresör tarafındaki yağ emişe; yalnız türbin tarafındaki rölantiye, egzoz tarafına ya da ısı hasarına işaret eder.

Gruplama Melett’in yağ kaçağı rehberindendir; kural değildir. MAHLE’ye göre tıkalı dönüş yağı iki uçtan birinden itebilir.

Emiş borularındaki ince yağ filmi ayrı konudur. Kapalı karter havalandırması buharını emişe verir, yağ da onunla gelir. Isuzu: “Kapalı karter havalandırması olan sistemde emişte yağ bulunması olağandır ve turbo arızasının iyi bir göstergesi değildir.” Tıkalı hava filtresi bu yağı artırır.

Uzun rölanti turboya yağ attırır mı?

Evet. Rölantide iki gövdedeki basınç düşüktür; Melett’e göre bu “vakum oluşmasına ve yağın türbin gövdesine sızmasına yol açabilir”. Motor normal devirlere çıktığında basınçlar eski haline döner ve kaçak durur. Kısa sürüşte kaybolan duman buna uyar, yük altında süren uymaz.

Turboyu suçlamadan önce neye bakılır?

En ucuz kontrolden en pahalıya doğru gidin.

1. Yağ seviyesi ve yağın durumu. Seviye üst çizgiyi geçmemeli. Isuzu ayrıca yakıtla incelmiş ya da köpürüp süt rengine dönmüş yağa bakılmasını ister; köpüren yağ karter basıncını yükseltir.
2. Hava filtresi ve emiş. Tıkalı filtreyi değiştirin; hortumlarda yırtık, kelepçelerde gevşeklik arayın.
3. Karter havalandırması. Hortum ve yağ ayırıcı tıkalı mı, bakın. Açıksa ve karter basıncı hâlâ servis değerinin üstündeyse, MAHLE’ye göre sıra piston ve segmanlardadır.
4. Dönüş borusu, sökülmüş halde. İçinden bakın; kıvrılma, ezik ya da karbon arayın, karter tarafındaki bağlantıya da bakın. MAHLE daha ileri gidiyor: “Genel olarak borunun ve bağlantı parçasının değiştirilmesini öneririz.”
5. Yerine takarken. MAHLE özgün güzergâhı ve bütün ısı kalkanlarını ister. Doğru contayı sıvı contasız kullanın: Melett’e göre silikon kopup yağ kanallarını tıkayabilir.
6. Egzoz tarafı. Melett’in listesinden: egzozda kaçak, tıkalı partikül filtresi (DPF) ya da katalizör.
7. En son turbo. Mil boşluğunu servis kitabındaki değerle karşılaştırın, iki çarkta sürtme izi arayın.

Turbo gerçekten ne zaman bozuktur?

Ölçüm öyle söylediğinde. Isuzu, elle yoklayıp karar verilmemesi için uyarıyor: “Motor dururken turbo milinde bir miktar boşluk olması normaldir.” Kuralı kısa: “Kanatların gövdeye değdiğini gösteren iz yoksa turboyu değiştirmeyin.”

Boşluk servis sınırını aşmışsa ya da çarklar gövdeye sürtmüşse arıza turbodadır. MAHLE üçüncü bir durum ekliyor: kirli yağdaki parçacıklar turbonun segmanlarını aşındırır, segman tutmaz olur ve yağ türbin tarafına geçer.

Kendi haline bırakılan kaçak da aynı yere varır. Melett’e göre kaçan yağ türbin çarkının arkasında karbonlaşır ve turbo arızalanır. Aynı tıkalı boruya ya da havalandırmaya bağlanan yeni turbo da eskisi gibi kaçırır.