Caterpillar motoruna enjektör ya da yakıt borusu alırken neye bakılır?

Caterpillar motoruna enjektör ya da yakıt borusu alırken bakılacaklar sıralıdır: parça motorun plakasındaki numaralarla istenir, kutudan uçları kapaklı ve içi temiz çıkar, konik ucu ile deliği sağlamdır, eski boruyla boyu ve bükümleri tutar, kelepçeleri eksiksiz takılır. İyi yapılmış bir boru ölçüsünden, zorlanmadan yerine oturmasından ve yanında verilen belgeden anlaşılır.

Sipariş verirken hangi bilgiler gerekir?

Caterpillar motorunda boru model adıyla değil, motorun plakasındaki iki numarayla aranır: motor seri numarası ve arrangement numarası. Aynı model adını taşıyan makinelerde yakıt pompasının ve enjektörün arrangement numarasına göre değiştiğini seri numarası yazısında gösterdik. Yanına eski borunun ya da parça kitabının üzerindeki parça numarası yazılır; numara sonradan değişmişse yerine geçeni bulmanın yolu parça numarası yazısındadır.

Enjektör borusunda bir bilgi daha gerekir: kaçıncı silindir. Bosch’un Diesel Engine Management kitabına göre borulardaki az ya da çok açılı bükümler, pompa çıkışları ile silindirler arasındaki farklı mesafeleri karşılar. Bundan çıkan sonuç: her silindirin borusunun bükümü ayrıdır; siparişe silindir numarasını da yazın.

Kutuyu açınca ilk neye bakılır?

Kutu açılınca önce borunun uçlarına bakılır: iki uç da kapaklı mı, içi temiz mi? Caterpillar’ın kirlilik kontrolü broşürü yeni parçayı kendiliğinden temiz saymaz:

“Yedek parçalar ve bileşenler, yepyeni olanlar da dahil, takıldıkları sistemlere kirletici taşıyabilir.”

Caterpillar, Contamination Control (PEDJ0028-01), Kasım 2017

Broşüre göre parçalar takılacakları ana kadar özgün ambalajında tutulur, hortumlar tıpa ve kapakla korunur. Gerekçesi ölçüdedir: bugünkü makinelerin sistemleri 2 ile 30 mikron arasındaki toleranslarla çalışır; insan saçının yarısı kalınlığındaki, yaklaşık 40 mikronluk parçacık bile erken aşınmaya yol açabilir.

Caterpillar’ın 3406C jeneratör seti kullanım ve bakım kitabı aynı kuralı yakıt sistemine uygular: “Yakıt sistemine kir girmesine izin vermeyin.” Kitap, sökülen her parçanın üzerine uygun bir kapak takılmasını ister. Kapakları boru yerine tutulana kadar çıkarmayın; eski boru sökülünce açıkta kalan pompa ve enjektör ağızlarını da kapatın.

Enjektör borusu yakıt filtrelerinden sonra gelir: içinde kalan toz ya da talaş süzülmeden enjektöre gider. Kitap bunu boru için ayrıca yazmıyor; filtreyi önceden yakıtla doldurmayı “yakıt süzülmemiş olur” diye yasaklamasından çıkan sonuç bu.

Konik uca ve deliğe nasıl bakılır?

Enjektör borusunda sızdırmazlığı uçtaki konik sağlar; bakılacak iki yer koniğin yüzeyi ile ortasındaki deliktir. Bosch’a göre konik borunun ucunda şekillendirilir ve somun onu bağlantı yuvasına bastırır. Delik için kural tek cümledir:

“Koniğin açık çapı daraltılmamalıdır; bu, yakıt akışını engeller.”

Bosch, Diesel Engine Management, s. 168

Önerdiğimiz bakış sırası:

1. Konik yüzey. İyi ışıkta çevirerek bakın: çentik, ezik, çapak ya da pas olmamalı.
2. Delik. Yuvarlak ve açık olmalı. Eski boruyla yan yana koyun; belirgin biçimde dar olanı takmadan satıcıya sorun.
3. Somun. Boruda serbestçe dönmeli, dişe elle rahatça başlamalı. Elle başlamayan somunu anahtarla zorlamayın.

Alçak basınç yakıt borusunda uç başka biçimde olabilir; o zaman aynı dikkatle onun oturma yüzeyine bakılır.

Karşı yuvaya da bakın. Bir iş makinesi forumunda bir usta, 3406B’de 3 numaralı enjeksiyon pompasının çevresindeki kaçak için yeni boru da taktığını yazıyor: “Fark etmedi.” Sebep sonunda bulunuyor: pompanın çıkış parçasında, borunun oturduğu yuvada “neredeyse görülemeyecek” kadar ince bir çatlak.

Yeni boru eskisiyle nasıl karşılaştırılır?

Yeni boru, aynı silindirden sökülen eski borunun yanına konur; boy, her bükümün yeri ve yönü, kelepçenin oturduğu düz bölümler tek tek karşılaştırılır. Bosch’un kuralı kesindir: “Servis ve onarım sırasında başka ölçülerde boru asla takılmamalıdır.”

Sonra boru motorda denenir: iki uç da yuvasına kendiliğinden gelmelidir. Gelmiyorsa boruyu elde düzeltmeyin. Caterpillar’ın kitabındaki uyarı: “Yüksek basınç borularını bükmeyin, borulara vurmayın. Eğilmiş ya da hasarlı boru ve hortum takmayın.” Önce numaraya ve silindire yeniden bakın, sonra satıcıya sorun.

Kelepçe yerleri de karşılaştırılır. Bosch’a göre taşıt motorlarında yüksek basınç boruları belirli aralıklarla yerleştirilmiş kelepçe braketleriyle bağlanır; dış titreşim böylece boruya ya çok az geçer ya hiç geçmez. Yeni borunun kelepçe yeri motordaki braketle aynı hizaya gelmelidir.

Satıcıdan hangi belgeler istenebilir?

Satıcıdan dört şey istenebilir: ölçülü çizim, malzeme belgesi, basınç ya da sızdırmazlık testi kaydı ve parti işareti. Bu liste bizim önerimizdir; Caterpillar ve Bosch metinlerinden alınmamıştır.

• Çizim. Dış çap, et kalınlığı, boy, uç formu ve bükümler; karşılaştırma gözle değil ölçüyle yapılır.
• Malzeme. Bosch’a göre yüksek basınç boruları dikişsiz, hassas üretilmiş çelik borudur; belge çeliğin cinsini ve borunun dikişsiz olduğunu göstermelidir.
• Test. Hangi basınçta, her boruya mı yoksa partiden alınan örneğe mi yapıldığını sorun.
• Parti. Borunun ya da ambalajın üzerindeki işaret; sonradan çıkan bir soruda parçanın izini sürdürür.

Teklifte orijinal, OEM, eş değer ya da yan sanayi yazması bu soruları cevaplamaz; bu sözlerin resmî metinlerdeki karşılığını ayrı bir yazıda anlattık.

Takarken ve ilk çalıştırmada Caterpillar’ın kitabı ne ister?

Caterpillar’ın 3406C kitabına göre bağlantılar önerilen torka sıkılır, gevşek kelepçe bırakılmaz ve motor çalıştırıldıktan sonra yakıt sistemi kaçak için gözden geçirilir. Tork değeri yalnız o motor içindir; somunla kelepçe arasındaki sıra bizim önerimizdir.

1. Somunlar. Kelepçeler gevşekken iki somunu elle başlatın, sonra enjektörün üst kısmını döndürmeden torklayın; kitaba göre üstü dönen enjektör hasar görür. Külbütör kapağı tabanındaki boru somunları için kitabın verdiği değer 40 ± 7 Nm’dir (30 ± 5 lb ft).
2. Kelepçeler. En son sıkın, hiçbirini eksik bırakmayın. Kitap yakıt hortumu değişiminde kontrol edilmiş ya da yeni kelepçe ister; çalıştırma öncesi kontrolünde de “gevşek yakıt borusu kelepçesi” aratır.
3. Hava alma. Kitapta el pompasıyla başlar. Motor düzensiz dönüyorsa boru somunları birer birer gevşetilir, yakıt kabarcıksız gelince sıkılır.
4. Kaçak kontrolü. Motoru çalıştırın, durdurun, açtığınız her bağlantıya bakın. Doğru torkta kaçıran somun için önerimiz: biraz daha sıkmayın; boruyu sökün, koniğe ve karşı yuvaya bakın.