Kamyonun havası geç doluyor: kompresör basınç hattı, kurum ve yağ

Kompresörden hava kurutucuya giden basınç hattı (boru ya da hortum) havayı yalnızca taşımaz, kurutucuya varmadan soğutur. İçi kurum bağlamış ya da ezilmiş hatla hava geç dolar; içindeki yoğun kurum ve yağ ise sorunun kompresörde başladığını gösterir. Bendix’in ölçütü açıktır: kurum 1/16 inçi (yaklaşık 1,6 mm) geçiyorsa hat değiştirilir.

Basınç hattı ne iş yapar?

Knorr-Bremse grubundaki Bendix, kompresör arıza arama kılavuzunda hattın işini soğutma diye tanımlar: hava, su buharı ve yağ buharı karışımı kompresörle kurutucu arasında bu hatta soğur. Kurutucuya normal sıcaklıkta giren havadaki yağın çoğunu kurutucu tutar. Sıcaklık bunun üstündeyse yağ, buhar halinde, “kurutucudan geçip hava sistemine girebilir”.

Boy ve çap bu yüzden önemlidir. Aynı kılavuz: “Daha büyük çaplı ve/veya daha uzun basınç hatları sıcaklığın düşmesine yardımcı olabilir.”

Hava geç doluyorsa suç hatta mı?

Olabilir, ama Bendix’in arama sırasında hattan önce kaçak gelir. Ölçüsü şudur: gösterge, motor tam devirdeyken 85 psi’den 100 psi’ye (yaklaşık 5,9–6,9 bar) 40 saniye ya da daha kısa sürede çıkıyorsa sistem normaldir. Birleşik Krallık’ın ağır vasıta muayene kılavuzunda ölçü başkadır: havası boşaltılmış sistem asgari çalışma basıncına normalde 3 dakikada, römork çekmek üzere tip onaylı araçlarda 6 dakikada ulaşmalıdır.

Süre tutmuyorsa sıra şöyledir: kaçak, araca küçük gelen kompresör, boşaltma (unloader) mekanizması, kompresör kafa contası, basınç hattı, emiş tarafı. Kompresör en sondadır:

“Kompresörü ancak önceki koşullardan, 9.0 (a)’dan 9.0 (h)’ye kadar, hiçbirinin bulunmadığından emin olduktan sonra değiştirin.”

Bendix, kompresör arıza arama kılavuzu (BW1971), Ocak 2014

Kısıtlı hattın iki işareti daha var: kompresörün emniyet valfinin hava atması ve kafa contasından hava kaçağı. Kılavuza göre ikincisi, donma ya da kurum tıkanması gibi kompresörden sonraki bir kısıtlamayı ya da arızalı emniyet valfini gösterebilir; o zaman önce tıkanıklık bulunur, kompresör sonra değiştirilir.

Hat kaçırıyor da olabilir: Meritor WABCO’nun kurutucu kılavuzu basınç oluşmamasının nedenleri arasında bu hattaki kaçağı sayar.

Kurutucudan yağ geliyorsa kompresör mü bozuk?

Yalnız buna bakarak söylenemez. Bendix’in kılavuzunda kurutucunun tahliyesinde görülen yağ, normal çalışan sistem satırındadır: “Hava kurutucular, havalı fren besleme sistemindeki suyu ve yağı uzaklaştırır.” Bakımı yapılan araçta hava tüplerinden biraz yağ çıkması da normaldir. Miktar gözle değil, tüplerden boşaltılan ölçekli bir kaba alınarak değerlendirilir.

Bendix’in teknik notuna göre aşırı yağ geçişinin ilk işareti çoğu zaman bir valf arızasıdır. Not iki kontrol önerir: tüplerden boşalan suya yağ karışmış mı, basınç hattının içi ne durumda?

“Hat özellikle kirliyse, kurumla kaplanmışsa ya da yağ izi taşıyorsa bu, sorunun kaynakta, yani kompresörün kendisinde olduğunun işaretidir.”

Bendix Tech Tips, 24 Haziran 2020

Yine de önce kompresörü fazla çalıştıran sebep aranır: kılavuz, kompresörün fazla hava basmasının, ısınmasının ve yağ buharı geçirmesinin bir numaralı nedeni olarak hava kaçağını gösterir.

Üreticiler hattın boyu, çapı ve eğimi için ne yazıyor?

Açtığımız üç belgenin istediği aynıdır: yeterli çap, havayı soğutacak kadar boy, kurutucuya doğru kesintisiz iniş. Sayıları farklıdır.

Üçü de Kuzey Amerika pazarı için yazılmıştır; Meritor WABCO dışındaki metrik karşılıklar bizim çevirimizdir. Aracın üreticisi başka ölçü veriyorsa o geçerlidir.

Eğimin gerekçesini Bendix yazar: “Basınç hattı, buzun oluşup akışı kesebileceği çukur noktalar kalmaması için kompresörden kurutucunun giriş rekoruna kadar sabit bir eğimle inmelidir.”

Boy bir dengedir. Kurutucu girişi sıcak kalıyorsa Bendix bir üst çap ve daha uzun boy önerir. Uzun hattaki nem ise soğukta donabilir: Bendix soğuk iklimde daha kısa hat ya da yalıtım gerekebileceğini yazar, Meritor WABCO 10 ft’ten (3,0 m) uzun hattı yalıtmayı ister.

Hat ne zaman değişir, temizlenebilir mi?

Bendix: “Basınç hattı kısıtlıysa ya da 1/16 inçten fazla kurum birikmişse basınç hattını değiştirin.” Kıvrılmış ya da ezilmiş hattın çaresi de aynıdır. Kılavuzda temizleme adımı yok; açtığımız öbür belgelerde de böyle bir talimat bulamadık.

Yeni hat eskisinin ölçüsünde ve cinsinde olmalıdır: Bendix yedek hortum, boru ve rekorların orijinaliyle eşdeğer boyutta, tipte ve dayanımda olmasını ister. Çıkarımımız: dişi tutan sıradan bir hava hortumu bu hattın yerine geçmez.

Birleşik Krallık muayene kılavuzu boruyu fren sisteminin parçası sayar: “Kompresör ile hava deposu arasındaki hava borusu fren borusu olarak kabul edilir.” Aynı kılavuz metal hava borusunda sağlam görünen manşonlu onarımı kabul eder, yerinde sert lehimle yapılanı etmez.

Usta hangi sırayla bakmalı?

1. Dolum süresini ölçün. Ölçü yukarıdaki 40 saniyedir.
2. Kaçak testi yapın. Kesme basıncında bir dakika bekleyin; iki dakika frensiz, iki dakika frene basılı izleyin. Göstergede 4 psi’yi (yaklaşık 0,3 bar; her ek römork için 2 psi daha) aşan düşüş kaçaktır; sabunlu suyla arayın.
3. Hattı boydan boya izleyin. Ezik, kıvrım, sürtünme var mı? Kurutucuya doğru kesintisiz iniyor mu?
4. Hattı söküp içine bakın. Kurum 1/16 inçi geçiyorsa hat değişir; yoğun kurum ve yağ bakışı kompresöre çevirir.
5. Sıcaklığı ölçün. Bendix’in testinde kompresör çıkış rekoru 360°F (yaklaşık 182°C) altında, kurutucu girişi 200°F üstündeyse hatta kısıtlama olabilir. Çıkış 360°F’ı geçiyorsa kompresör sıcak çalışıyordur; soğutma suyu hatlarına ve basınç hattına bakılır.
6. Emiş tarafına bakın. Kısıtlanmış ya da sarkmış emiş hortumu, bakımı gelmiş hava filtresi. Kompresör bunlardan sonra gelir.