Yağ soğutucu ve şanzıman soğutucu hortumu kaçağı: belirtiler, suya yağ karışması, patlarsa ne olur?

Yağ soğutucusuna giden hortum ya da boru kaçırdığında yağ dışarı akar: yerde leke, düşen seviye, sonunda uyarı lambası. Soğutma suyuna yağ karışması ise hat kaçağı değildir; yağ soğutucusunda bunun adı iç kaçaktır ve soğutucunun içinde aranır. Ayrım motor yağ soğutucusunda da otomatik şanzıman yağ soğutucusunda da aynıdır.

Yağ soğutucusunun hatları ne taşır?

Bir araçta iki ayrı yağ soğutma devresi bulunabilir: biri motor yağını, öbürü otomatik şanzıman yağını soğutur. MAHLE’nin atölyeler için yazdığı araç soğutma kılavuzuna göre yağ soğutucusunun iki temel tipi vardır: hava ile soğutulan ve soğutma suyuyla soğutulan.

Hava ile soğutulan soğutucu aracın önünde, hava akımının içinde durur. Su ile soğutulan soğutucu motorun soğutma devresine bağlıdır; içinden soğutma suyu geçer. Kılavuza göre soğutucu radyatörün içinde ya da üstünde, yahut doğrudan motor bloğunda durur; borulu tiplerin yerini küçük, plakalı soğutucular (eşanjör) alıyor.

Kılavuz hatları tek tek saymıyor; anlatımından çıkan sonuç şu: hava soğutmalı soğutucuya giden hatlar yağ taşır, su ile soğutulan soğutucuya ayrıca soğutma suyu hortumu da gelir. “Yağ soğutucu hortumu” diye aranan parçanın hangi sıvıyı taşıdığına sipariş vermeden önce bakın.

Suya yağ karışması hortumdan mı olur?

Hayır. Hortum ya da boru kaçağı yağı dışarı atar; yağın soğutma suyuna geçmesi için kaçağın soğutucunun içinde olması gerekir. MAHLE’nin kılavuzu ikisini ayrı sebep olarak sayar: “sızdıran bağlantılar yüzünden yağ kaybı” ve “yağın soğutma sistemine girmesi (iç kaçak)”. Kılavuz başka bir yerde suya yağ karıştıran bir sebep daha sayar: arızalı silindir kapak contası.

Şanzıman tarafında yön tersine de dönebilir: soğutma suyu şanzıman yağına karışır. Allison Transmission’ın servis notu, yağa glikol karışmasının kaynakları arasında “arızalı şanzıman yağ soğutucusu”nu sayar. Aynı not, yağını havayla soğutan bir ünitede soğutucu arızasının yağı glikolle kirletmesinin “mümkün olmadığını” yazar. Sonucu da ağırdır:

“Glikolün izi bile ya da yüzde 0,2’yi aşan su kirlenmesi, şanzımanın tamamen sökülüp temizlenmesini ve keçelerin, contaların, kavrama disklerinin ve rulmanların değiştirilmesini gerektirir.”

Allison Transmission, 1898 sayılı servis notu (Rev. B), Aralık 2012

Notun saydığı işaretler: radyatörde yağ, şanzıman havalandırmasından püsküren yağ ya da çıkan buhar, bulanık, gri, pembe ya da çilek rengine dönmüş yağ. MAHLE aynı iç kaçağı ağır vasıtanın retarder yağ soğutucusu için de sayar.

Hat kaçağının belirtileri nelerdir?

Hat kaçağının ilk izi yerdedir. Volvo Trucks’ın sürücü el kitabı günlük kontrolde şunu ister: “Kamyonun altında kaçak belirtisi olup olmadığını kontrol edin.” Bir ayrım da yapar: hava sıcakken klimadan yoğuşma suyunun damlaması normaldir.

• Düşen seviye. MAHLE, arızalı soğutucunun belirtileri arasında yağ kaybını ve yükselen yağ sıcaklığını sayar.
• Uyarılar. Motor tarafında düşük yağ seviyesi uyarısı ve yağ basıncı uyarı lambası; ikisi de Volvo’nun el kitabında geçer.
• Vites. ABD trafik güvenliği kurumu NHTSA’ya 2020’de sunulan bir geri çağırma raporu, orta sınıf bir kamyonun şanzıman yağ soğutucu hattını konu alır. Rapora göre yağ yeterince eksilirse sürücü “sert ya da gecikmeli vites kavraması” yaşayabilir; arıza lambası da yanabilir.

Hat patlarsa ne olur, sürücü ne yapar?

Hat patladığında ya da ucundan ayrıldığında yağ damlamaz, hızla boşalır. NHTSA’ya 2017’de sunulan bir rapor, bir binek otomobilin motor yağ soğutucu hatlarını konu alır. Kusur, lastik hortumun alüminyum boruya preslendiği yerden ayrılmasıdır. Rapora göre o durumda sürücü “ön cama püsküren yağ yüzünden görüşün bozulması, motorun sarması ve/veya motor yağının sıcak bir yüzeye değmesinden doğan olası bir yangın riski” ile karşılaşabilir.

2020’deki kamyon raporuna göre sızan şanzıman yağı sıcak motor parçalarına değerse motor bölmesinde yangın riski artar.

Volvo Trucks, FL modelinin el kitabında yağ basıncı göstergesi için şunu yazar: “Uyarı lambası yanarsa hemen durun ve motoru kapatın! Sebebini bulun.” FH Aero’nun el kitabındaki genel kural da aynıdır: “Bir kırmızı bildirim verildiğinde kamyonu hemen durdurun ve motoru kapatın.” Arıza giderilmeden yola devam edilmez.

Kaçak hattın neresinden çıkar?

Kaynaklar üç yer gösteriyor.

• Pres yeri. Lastik hortumun metal boruya preslendiği birleşim. 2017 raporundaki ayrılma tam buradadır.
• Sürtünen yer. 2020 raporunda şanzıman soğutucu hattı klima kompresörünün kasnağına değebiliyordu; raporun yazdığı sebep, hattın montajda yanlış yönlendirilmiş olabileceğidir.
• Bağlantılar. MAHLE sızdıran bağlantıları yağ kaybının sebepleri arasında sayar ve bağlantılarda dış kaçak aranmasını ister.

Hortumun gövdesindeki işaretleri (çatlak, kabarma, aşınma, bağlantının kayması) hidrolik hortum arıza belirtileri yazısında anlattık.

Hat değişirken nelere dikkat edilir?

1. Güzergâh ve kelepçe. Yeni hat eskisinin yolundan, bütün kelepçeleriyle geçer; dönen ve ısınan parçalara değmez. 2020 raporundaki çare de budur: yanlış geçen hat yeniden yönlendirilir ve bir kelepçeyle sabitlenir.
2. Sıvılar karıştıysa hat değişimi tamir değildir. Soğutucuya bakılır. MAHLE’ye göre kirlenen soğutma suyu boşaltılır, soğutma sistemi yıkanır. Allison, glikol görülen şanzımanda kaynağı bulmak için aracın soğutma sistemine basınç testi yapılmasını yazar.
3. Yağı tamamlayın, seviyeyi kitabındaki usulle ölçün. Usul üniteden üniteye değişir.

Volvo’nun el kitabı tek kamyonda üç ayrı usul verir: motor yağı düz zeminde, motor en az 30 dakika kapalı kaldıktan sonra çubukla; şanzıman yağı seviye gözetleme camından; retarder yağı sürüşten sonra, yağ sıcakken. Otomatik şanzımanın usulünü şanzıman üreticisinin kitabı söyler.

Usta hangi sırayla bakar?

1. Hangi sıvı eksiliyor? Motor yağı, şanzıman yağı ve soğutma suyu seviyelerine bakın.
2. Soğutma suyu. Yağ, kirlenme, renk değişimi var mı? Varsa hat aranmaz; soğutucuya ve kapak contasına bakılır.
3. Şanzıman yağı. Bulanık, gri ya da pembe yağa su karışmıştır.
4. Hatlar, boydan boya. Pres yerleri, bağlantılar, sürtünme izleri, eksik kelepçe.
5. Soğutucu. Dış yüzeyde kir, hasar, kılcal çatlak.
6. Değişim ve kontrol. Arızalı parçayı değiştirin, yağı tamamlayın, seviyeyi ölçün; bağlantılara yeniden bakın.

Her yağ eksilmesi soğutucu hattından değildir. Turbodaki yağ kaçağını ayrı bir yazıda, kamyonda direksiyon hortumunun patlamasını direksiyon hortumu yazısında anlattık.

İki geri çağırma raporu belirli üretim dönemlerindeki araçları kapsar; burada yalnız kusurun teknik tarifi için kullanıldı.