Çatlak boru tamir edilir mi? Kaynak, lehim, ara rakor

Çatlak bir enjektör borusu (yüksek basınç yakıt borusu) tamir edilmez, değiştirilir. Kaynak, lehim ve ara rakor sahada denenir; açabildiğimiz üretici belgelerinin hiçbiri bunlara izin vermiyor. Perkins sızdıran yüksek basınç borusu için tek şey yazıyor: değiştirin. Besleme, geri dönüş ve hidrolik hatlarda basınç da gerekçe de başkadır, cevap ise pek değişmez.

Üretici çatlak enjektör borusu için ne diyor?

Motor üreticisi Perkins, yakıt sistemi bakım sayfasında sızdıran yüksek basınç borusu için tek cümle yazıyor:

“Yüksek basınç yakıt boruları sızdırıyorsa borular değiştirilmelidir.”

Perkins, How to Service Fuel Pumps

Gerekçesi aynı sayfada: şekli bozulmuş ya da hasar görmüş yüksek basınç borusu “bir zayıf noktadır ve olası bir arıza sebebidir”. Cummins X12 motorunda enjektör besleme boruları çatladığında da çare, ABD trafik güvenliği kurumu NHTSA’ya sunulan rapora göre, boruların yenileriyle değiştirilmesi ve titreşim izolatörü eklenmesiydi.

Kaynak ya da lehim neden tutmaz?

Kaynak ve lehim boruya dışarıdan dokunur; yüksek basınç borusunun yorulma dayanımını ise iç duvarı belirler. Bosch’un dizel enjeksiyon başvuru kitabına göre bu borular dikişsiz hassas çelik borulardır ve sistemin en yüksek basıncına, üstüne de çok büyük basınç dalgalanmalarına dayanmak zorundadır. Kitap püskürtme basıncını meme tarafında 200 ile 2.200 bar arasında veriyor.

“Yüksek basınç borusunun basınç darbelerine karşı yorulma dayanımını belirleyen başlıca etken, boruların iç duvarlarının yüzey kalitesidir; bunu malzeme ve pürüz derinliği tanımlar.”

Bosch, Diesel Engine Management, s. 170

Bosch’un 1.400 bar ve üstü dediği uygulamalarda borular ayrıca ön gerilmelidir: motora takılmadan önce 3.800 bara varan basınca çıkarılır, sonra basınç birden boşaltılır. İşlem iç duvardaki malzemeyi sıkıştırır ve boruyu içeriden güçlendirir. Perkins de borularının belirli bir biçime getirildikten sonra “özel bir işlemle güçlendirildiğini” yazıyor.

Bosch kaynağı da lehimi de anmıyor; bundan sonrası bizim çıkarımımız. Dışarıdan yapılan yama iç duvara ulaşmaz, ısı da soğuk işlemle kazanılmış dayanımın üzerinden geçer. Boruyu çatlatan titreşim ve montaj gerilmesi (Cummins raporunun saydığı sebepler) ise yerinde kalır.

Ara rakor ya da tamir kiti olur mu?

Ara rakor, yani boruyu çatlaktan kesip araya yüksüklü rakor takmak, açtığımız üretici belgelerinin hiçbirinde yok. Bosch’a göre yüksek basınç borusunun boyu, çapı ve et kalınlığı püskürtmeyi etkiler. Araya giren rakor bu ölçüleri o noktada değiştirir, boruya iki sızdırmazlık yüzeyi daha ekler; bu, Bosch’un cümlesinden bizim çıkarımımızdır.

Forumlarda görüş ayrılığı var. 2003 tarihli bir tekne forumu başlığında biri, araya takılan yüksüklü rakorun “kısa bir süre işe yarayabileceğini” ama basınç yüzünden muhtemelen çabucak kaçıracağını yazıyor. Bir başkası doğru ölçüde, yüksek basınca uygun paslanmaz rakorun iş göreceğini söylüyor. Aynı başlıkta acil durum tamir kitlerinin satıldığı da geçiyor. Böyle bir kit için motor ya da enjeksiyon sistemi üreticisinin onayını bulamadık.

Sahadaki geçici çözümler ne kadar dayanıyor?

Okuduğumuz forum anlatımlarında hiçbir geçici çözüm kalıcı diye sunulmuyor. Aynı tekne forumunda biri acil durumda boruya sert lehimle manşon tutturduğunu yazıyor. Bir başkası yarık boruyu boyuna yarılmış plastik yakıt hortumu ve dört kadar kelepçeyle sarmış: motor yarım devirde yarım saat kadar çalışmış, hortum ısınıp yumuşayınca durmuş; yazan o sırada limana varmış.

2015 tarihli bir iş makinesi forumunda biri, enjektör borularını eskiden sert lehimle tamir ettiklerini ve bunun “en azından kısa vadede” işe yarar göründüğünü yazıyor. Aynı başlıkta soruya verilen ilk cevap: boruyu değiştirin. Tekne forumunda birkaç kişinin vardığı sonuç da tamir değil, yedek boru taşımak.

Motoru belli olan anlatımların hepsi eski, mekanik pompalı motorlardan geliyor. Common rail’de boru, Perkins’in yazdığı gibi, “sürekli yüksek basınç altındadır”.

Besleme, geri dönüş ve hidrolik borularda durum farklı mı?

Besleme, geri dönüş ve hidrolik hatlarda basınç farklıdır, kural pek farklı değildir. Yakıtın düşük basınç tarafında hat da başka bir parçadır: Bosch’a göre burada metal borunun yanında alev geciktirici, çelik örgülü esnek hortum da kullanılabilir. Perkins’in talimatı: çatlamış ya da yumuşamış hortum değiştirilir, gevşek kelepçe sıkılır. Çatlak çelik besleme ya da geri dönüş borusunun lehimle onarılmasına izin veren bir üretici belgesi bulamadık.

Hidrolikte kuralı bir hat üreticisi açıkça yazıyor. HANSA-FLEX, insanların sızdıran hidrolik hatları kelepçeyle, bantla, makaronla, hatta kaynakla kapatmaya çalıştığını anlatıyor. Firmaya göre DIN EN ISO 4413 uyarınca kullanılmış hidrolik hortum hattı onarılamaz; devamı:

“Aynısı hidrolik boru hatları için de geçerlidir. Burada kaynakla onarıma da izin verilmez; dolayısıyla yasaktır.”

HANSA-FLEX, 2 Eylül 2024

Yazı basınç hattı ile dönüş hattını ayırmıyor. Okuduğumuz traktör forumunda önerilen yol, basit boruyu hidrolik atölyesine yeniden yaptırmak, karmaşık bükümlüyü üreticisinden almak. Aynı başlıkta hasarlı bölümü kesip iki ucu hidrolik hortumla birleştirdiğini yazan da var; hat üreticisinin aktardığı kural ise kullanılmış hatta onarımı yasak sayıyor.

Yolda kaldıysanız ne yapmalısınız?

Kaçak yüksek basınç borusundaysa motoru durdurun ve o boruyla yola devam etmeyin. Sizi eve götürecek güvenilir bir geçici tamir bilmiyoruz; okuduğumuz en iyi sonuç yarım saatti ve eski bir tekne motorundandı.

1. Hattı belirleyin. Motor dururken, lambayla bakın: enjektör ya da rail borusu mu, hortum mu, hidrolik hat mı?
2. Yüksek basınç borusuysa aracı çektirin ya da boruyu yerinde değiştirtin. Kaçak somunun dibindeyse ve boruda çatlak yoksa teşhis başkadır; Perkins orada da bağlantının fazla sıkılmamasını ister.
3. Hortum ya da kelepçeyse kelepçeyi sıkın, çatlak hortumu değiştirin. Perkins’e göre düşük basınç tarafındaki kaçak sisteme hava sokar; motor çalıştırılmadan önce hava alınır.
4. Hidrolik hatsa yama yaptırmayın, hattı yeniletin.
5. Yeni boruyu OE numarasıyla isteyin, kelepçelerini eksiksiz takın. O da çatlarsa önce kelepçelere ve hizaya bakılır.