Mazot otomatiği (besleme pompası) ne işe yarar, arızası nasıl anlaşılır?

Mazot otomatiği, yani besleme pompası, mazotu depodan çeker ve filtreden geçirerek düşük basınçla mazot pompasına (enjeksiyon pompasına) gönderir. Arızalandığında traktör zor çalışır, güçten düşer ya da hiç çalışmaz; diyaframı delinirse mazot motor yağına karışır. Aynı belirtileri tıkalı bir süzgeç ya da hava emen bir emiş borusu da verir. Bu yüzden otomatik değiştirilmeden önce sınanır.

Mazot otomatiği ne işe yarar?

Mazot otomatiği, mazotu depodan alıp filtreler üzerinden mazot pompasına taşır. Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) dizel yakıt sistemleri ders modülü sebebini tek cümleyle yazar:

“Dizel yakıt pompalarının emme kabiliyetleri olmadığından bunlara yakıtın basınçlı olarak gönderilmesi gerekir.”

Millî Eğitim Bakanlığı, Dizel Motorları Yakıt Sistemleri modülü, 2012

Modülün yakıt pompası dediği parça, atölyenin mazot pompasıdır. Aynı modül diyaframlı tipi şöyle tanıtır: “Benzin motorlarında kullanılan benzin otomatiklerinin aynısı olup ek olarak üzerinde elle hareket verme kolu vardır.” Hava alırken basılan kol budur; hava alma sırası traktör yazısındadır.

Mazot otomatiği nasıl çalışır, kaç tipi var?

Okuduğumuz iki traktör kitabında mazot otomatiği diyaframlı tiptir ve hareketini motorun eksantrik milinden alır. Massey Ferguson’un MF 65 servis kitabı çalışmasını anlatır: eksantrik mili döndükçe pompanın kolunu kaldırır, kol diyaframı yayına karşı aşağı çeker ve pompanın içinde vakum oluşur. Mazot dinlendirme kabından ve süzgeçten geçip giriş supabından içeri dolar. Dönüşte yay diyaframı yukarı iter; mazot çıkış supabından filtrelere gider.

MEB modülü dört tip sayar: pistonlu, diyaframlı, dişli ve paletli. Modüle göre besleme pompası her yakıt sisteminde bulunur; kamyon ve iş makinesinde değişen, pompanın tipidir. Pistonlu tip genellikle mazot pompasının üzerine takılır; girişindeki ayrı el pompası başlı başına bir konudur.

Common rail motorda alçak basınç tarafını elektrikli pompa da besleyebilir. Thermo King, common rail motorlu SG 4000 jeneratör setinin elektrikli pompası için şunu yazar: pompa yakıtı çekmek için değil, itmek için tasarlanmıştır.

Mazot otomatiği arızası nasıl anlaşılır?

Arızalı mazot otomatiği motoru yakıtsız bırakır; belirti zor çalışmadan güç kaybına kadar değişir. Perkins’in 3.152 serisi atölye kitabındaki arıza tablosu “arızalı besleme pompası”nı altı belirtinin olası sebepleri arasında sayar:

• motor çalışmaz
• zor çalışır
• güçten düşer
• tekler
• vuruntu yapar
• düzensiz çalışır

Vuruntu dışındaki beş satırda başka sebepler de yazar: tıkalı yakıt besleme borusu, tıkalı filtre, yakıt sisteminde hava. Belirti tek başına otomatiği göstermez. Havası alınamayan traktörde de durum budur: eski traktörler üzerine yazan Vintage Tractor Engineer sitesi, sebepler arasında çalışmayan besleme pompasını da sayar.

Diyaframlı tipin kendine özgü bir belirtisi vardır. Aynı site şöyle yazar:

“Diyafram yırtılabilir ve mazotun motor karterine girmesi için bir yol açar.”

Vintage Tractor Engineer, 14 Ocak 2009

Usta bunu yağ seviyesinin sebepsiz yükselmesinden ve yağın incelmesinden anlar. Site, mazotun yağa karıştığı iki yol daha sayar: mazot pompasının mil keçesi ve damlatan enjektörler. MEB modülü diyaframlı tipte bozulan parçaları sıralar: sızdıran rekor ve bağlantılar, kaçıran supaplar, delinen diyafram, zayıflayan ya da kırılan yay, aşınan kam ve manivela, tıkanan süzgeç.

Otomatik nasıl sınanır?

Mazot otomatiği, motorun üzerindeyken iki yolla sınanır: önce çıkışındaki akışa bakılır, sonra basıncı ölçülür. Perkins’in kitabındaki sıra:

1. Akış. Çıkış borusunu sökün; motoru çevirin ya da kola basın. Mazot, motorun her iki devrinde bir ya da kola her basışta fışkırmalıdır.
2. Kol inmiyorsa. Motoru bir tam tur çevirin; eksantrik milindeki kam en yüksek noktasında kalmıştır.
3. Basınç. Çıkışa manometre bağlayın, bağlantıların kaçırmadığına bakın. On saniye marş yapın ve en yüksek değeri okuyun.

Değerler yalnız bu iki motor içindir; başka motorda değeri servis verisi söyler.

Perkins’te alt sınır, üretim basıncının yüzde 75’idir. İkinci ölçü: marş kesildikten sonra basınç en yüksek değerin yarısına otuz saniyeden kısa sürede düşüyorsa pompa elden geçirilir. MF 65 kitabı, sınamadan önce filtrelerin tıkalı olmadığından emin olunmasını ister.

Suç otomatikte mi, hatta mı?

Çıkışta mazot fışkırmıyorsa suçlu otomatik de olabilir, ona mazot getiren hat da. İki kitap da ölçümü çıkış tarafında yaptırır; depo, süzgeç ve emiş borusu o sırada bağlıdır. Kitaplar bu ayrımı yazmıyor; sınamanın düzeninden çıkan sonuç bu. Emiş tarafında dört yere bakılır:

• Süzgeç. MEB’in traktör modülüne göre besleme pompasının üzerinde, gelen mazottaki pisliği tutan bir süzgeç vardır; ara sıra basınçlı havayla temizlenir.
• Dinlendirme kabı. Perkins’e göre cam kap temizlendikten sonra contası iyi oturmazsa buradan giren hava sistemde hava kilidi yapar.
• Emiş borusu. Vintage Tractor Engineer tıkalı boruyu ve yarılmış, hava emen emiş borusunu sayar. Kaçağın nasıl arandığı mazot borusunda hava yazısındadır.
• Depo kapağı. Traktör modülüne göre kapaktaki delik depoyu atmosfer basıncıyla dengeler: “Bu delik daima açık ve temiz tutulmalıdır.”

Perkins’in tablosu tıkalı depo havalandırmasını zor çalışmanın, güç düşüklüğünün ve düzensiz çalışmanın sebepleri arasında sayar. Kapak gevşetilince motor toparlanıyorsa bakılacak yer deliktir. Modül bunu yazmıyor; deliğin görevinden çıkan sonuç bu. Tıkalı havalandırmanın etkisi hava alma yazısındadır.

Elektrikli pompada soru aynıdır: Thermo King’in kılavuzu, çalışan ama yakıt basmayan pompada hatta hava kaçağına, daralmış boruya, kap contasına ve filtreye baktırır.

Hangi sırayla bakılır?

Bakma sırası mazotun yoluyla aynıdır: önce depo, sonra emiş tarafı, sonra otomatiğin kendisi.

1. Depo ve musluk. Depoda mazot var mı, musluk açık mı, kapaktaki delik temiz mi?
2. Emiş borusu ve rekorlar. Sızıntı, yarık boru ve gevşek bağlantı arayın.
3. Dinlendirme kabı ve süzgeç. Suyu boşaltın, süzgeci temizleyin, contayı düzgün oturtun.
4. Akış. Çıkış borusu sökülüyken kola basın; her basışta mazot gelmelidir.
5. Basınç. Manometreyle, motorun kitabındaki değere göre ölçün.
6. Motor yağı. Seviye yükselmiş ve yağ incelmişse diyaframa, mazot pompasının keçesine ve enjektörlere bakın.
7. Filtreler ve hava. Tıkalı filtreyi değiştirin, sonunda havayı alın.