Kamyonda direksiyon hortumu patlarsa ne olur? Değişim ve hava alma

Kamyonun hidrolik direksiyonunda bir hortum patladığında ya da kaçırdığında sistem yağını kaybeder ve hidrolik destek kesilir. Direksiyon yine çevrilir, ama ağırlaşır. Bozulan hortum iz bırakır: terler, çatlar, yumuşar; pompa uğuldamaya başlar. Yenisi takılınca iş bitmez; taze yağ konur ve sistemin havası alınır.

Kamyonda hidrolik direksiyonun hangi hortumları var?

Kamyonun hidrolik direksiyon devresinde üç hat vardır. TRW’nin ticari araç direksiyon sistemleri için yazdığı bakım kılavuzu (TRW800) üçünü de adıyla anar: hazneden pompaya giden besleme (emiş) hattı, pompadan direksiyon kutusuna giden basınç hattı ve kutudan hazneye dönen dönüş hattı.

Hortum patlarsa ya da kaçırırsa ne olur?

Direksiyon hortumu patladığında yağ boşalır ve hidrolik destek kesilir; araç yönlendirilir ama simit ağırlaşır. Bakım kılavuzuna göre kaçak sonunda yağ kaybına, yağ kaybı da hidrolik direksiyon desteğinin kaybına yol açabilir. TRW’nin arıza arama kılavuzu ağır direksiyonu şöyle tanımlar:

“Direksiyonu çevirmek hâlâ mümkündür, ama hidrolik destek yeterli değildir.”

TRW Commercial Steering Systems, arıza arama kılavuzu (TRW1250), Nisan 2002

İkinci sonuç pompadadır. Seviye düştükçe sisteme hava girebilir. TRW gürültü şemasında düşük yağ seviyesini ve gevşek emiş hattını birlikte sayar; sürekli kavitasyonun da “pompada iç hasara ve sonunda arızaya” yol açtığını yazar. İkisini birleştiren cümle kılavuzda yok; yağsız kalan pompanın zarar göreceği bizim çıkarımımız.

Üçüncü sonuç muayenededir: Birleşik Krallık’ın ağır vasıta muayene kılavuzunda hidrolik direksiyonun herhangi bir yerindeki yağ kaçağı ve boş hazne büyük kusurdur (Major). Fren hortumundaki kusur sınıflarını fren hortumu yazısında anlattık.

Hortum patlamadan önce hangi belirtileri verir?

Direksiyon hortumu bozulurken ıslanır, çatlar, yumuşar ya da kabarır. TRW’nin bakım kılavuzu hortumlarda aranacakları sayar: çatlak, yumuşak ya da terleyen nokta ve yer yer çökme belirtisi. Bunun için kılıf ve spiral koruyucu çıkarılır; bozuk hortum değiştirilir.

• Islak çamur. Kılavuza göre kaçıran direksiyon hortumu, lastiği bozulmaya başladığında çoğunlukla “ıslak çamur”la kaplıdır.
• Kabarma, hasar, sürtünme. Birleşik Krallık kılavuzu aşırı paslanmış, hasarlı, kabarmış ya da aracın başka parçalarına sürten boru ve hortumu büyük kusur sayar; direksiyon hâkimiyeti açıkça etkileniyorsa tehlikeli (Dangerous).
• Haznede köpük. TRW’ye göre köpük ya da kabarcık, sisteme çatlaklardan ya da gevşek bağlantılardan hava emildiğini gösterir.
• Uğultu. TRW kavitasyonu “inleyen” ya da gürültülü pompa diye tanımlar. Sebepleri arasında burulmuş, gevşek ya da çatlak emiş hattı ve hortumun iç astarının ayrılması vardır.

TRW’nin bakım önerisi yılda iki kezdir: kelepçeler sıkılır, bütün hortumlarda ve bağlantılarda kaçak aranır.

Hortum değişirken nelere dikkat edilir?

Direksiyon hortumu değişiminde dört şey belirleyicidir: temizlik, hortumun yolu, yeni contalar ve doğru yağ.

1. Önce temizlik. Rakorların çevresini sökmeden önce temizleyin. ZF Aftermarket’in TRW markasıyla yayımladığı servis bilgisine göre direksiyon sistemleri milimetrenin binde birkaçı toleransla üretilir: “En küçük kir parçacıkları kaçağa ve sonunda arızaya yol açabilir!” TRW, direksiyon kutusunun basınçlı suyla ya da buharla yıkanmamasını da ister.
2. Hortumun yolu. Yeni hortum burulmadan ve hiçbir yere sürtmeden geçmeli, kelepçeleri sıkılmalıdır. TRW’nin kaçak listesinde gevşek kelepçe, burulma ve aşınma yan yana durur.
3. Contalar. Servis bilgisi bütün sızdırmazlık elemanlarının her seferinde yenilenmesini ister.
4. Rakor. TRW’nin listesi rakorda şunları sayar: gevşek, fazla sıkılmış, oturma yüzeyi hasarlı, hortumla eşleşmeyen. Tipi dişe bakarak seçmeyin; rakor ve diş tiplerini ayrı yazıda anlattık. Tork aracın servis kitabındaki değerdir.
5. Yağ. Eski yağ geri konmaz. Araç üreticisinin onayladığı yağ kullanılır, yağ tipleri karıştırılmaz.

Yıkamada iki belge ayrışır: TRW’nin ticari araç kılavuzu yıkamayı kutu, pompa ya da hazne değiştiğinde şart koşar; servis bilgisi yıkamayı ve hava almayı sistemde yapılan her işten sonra ister.

Değişimden sonra yağ nasıl tamamlanır, hava nasıl alınır?

Direksiyon sisteminin havası, motor kısa kısa çalıştırılıp hazne her seferinde tamamlanarak, sonra direksiyon çevrilerek alınır. TRW’nin ticari araçlar için verdiği sıra şöyle:

1. Hazneyi doldurun.
2. Motoru direksiyona dokunmadan 10 saniye çalıştırıp durdurun. Seviye düştüyse tamamlayın. Bunu en az üç kez yapın.
3. Motoru, direksiyonu çevirmeden 2 dakika rölantide çalıştırın; durdurup seviyeye bakın.
4. Motor çalışırken direksiyonu yavaşça tam soldan tam sağa birkaç kez çevirin. Haznede kabarcık görürseniz durun, simidi olduğu yerde tutun, yağ durulunca sürdürün.
5. Seviyeyi son kez kontrol edin.

Kutunun üstünde hava alma vidası varsa iş bir adım uzar: motor rölantide, tekerlekler düzken vida 2–3 tur gevşetilir, kabarcıksız yağ gelince kapatılır; bu üç dört kez yinelenir. Vida gevşekken direksiyon çevrilmez.

Aynı kılavuzdan iki uyarı: seviyenin belirgin biçimde düşmesine izin vermeyin, sisteme hava girer. Yağ, filtrenin üstü görünmeyecek kadar köpürürse motoru durdurun, 5–10 dakika bekleyip baştan başlayın.

ZF Aftermarket’in servis bilgisi, araç sınıfı belirtmeden, başka bir yol tarif eder: hazne MAX çizgisine kadar doldurulur, tekerlekler yerden kesilir, rölantide direksiyon son noktaya dayanmadan 10–15 kez sağa sola çevrilir. Yağ köpüklü ya da bulanıksa motor kapalı en az 15 dakika beklenir. Birinde tam kilide gidilir, öbüründe gidilmez; hangisinin geçerli olduğunu aracın servis kitabı söyler.

Havası iyi alınmamış sistem, servis bilgisine göre kısa bir gıcırtı, uğultu ya da sürekli bir sürtünme sesi çıkarır; simit titreyebilir. Hava bitmiyorsa pompa ile hazne arasındaki hatta ve pompaya bakılır.

Usta hangi sırayla bakmalı?

Yağ eksilten direksiyonda bakma sırası hazneden başlar.

1. Hazne. Seviye, köpük, yanık kokusu.
2. Hortumlar, boydan boya. Kılıfı açın: ıslaklık, çatlak, yumuşak nokta, kabarma, sürtünme izi.
3. Rakorlar ve kelepçeler. TRW’ye göre rakordaki kaçak, kutunun giriş mili keçesi kaçırıyormuş gibi görünebilir.
4. Silip izleyin. Bölgeyi silin; motor çalışırken direksiyonu 5–10 dakika çevirip bağlantıları gözleyin.
5. Emiş hattı. Pompa uğulduyorsa: kıvrım, gevşek kelepçe, çatlak.
6. Değişim, yağ, hava alma. Deneme sürüşünden sonra seviyeye ve kaçağa yeniden bakın.