Direksiyon neden ağırlaşır, yağı neden eksilir? Hortum mu, pompa mı, kutu mu?

Hidrolik direksiyon, yağı eksildiğinde ya da pompadan gelen basınç kesildiğinde ağırlaşır. Yağ kendiliğinden eksilmez: bir hortumdan, bir bağlantıdan, pompadan ya da direksiyon kutusundan (kremayerden) kaçar. Elektrik destekli direksiyonda (EPS) ise yağ da hortum da yoktur; orada ağırlaşmanın sebebi başkadır. İlk iş, araçta hangi sistemin olduğunu ayırmaktır.

Araçta hidrolik direksiyon mu var, elektrikli mi?

Ayrım yağ deposundan yapılır: hidrolik sistemde direksiyon yağı ve onu taşıyan hortumlar vardır, elektrik destekli sistemde yoktur. Millî Eğitim Bakanlığı’nın mesleki eğitim için hazırladığı Direksiyon Sistemleri modülü elektrikli sistemi şöyle anlatır:

“Elektronik yön verme tertibatı, direksiyon pompasının gücüne olan ihtiyacı, mevcut hortumları, hidrolik akışkanı ve motordan hareket alan kasnak sistemini ortadan kaldırır.”

Millî Eğitim Bakanlığı, Direksiyon Sistemleri modülü, 2011

Kaputu açın. Modüle göre deponun kapağında direksiyon simgesi bulunur; depo varsa sistem hidroliktir. Yağsız sistemde deponun da olmayacağını modül yazmıyor; bu ayırma yolu bizim çıkarımımız. Depoyu bulamıyorsanız aracın kullanım kitabına bakın.

Pompayı kayış yerine ayrı bir elektrik motoru çeviriyorsa sistem yine yağla çalışır; modülün cümlesiyle “her ikisi de hidrolik basınç üretir”. Elektrik destekli sistemde direksiyon uyarı lambası motor çalıştıktan sonra sönmüyorsa arıza vardır.

Direksiyon neden ağırlaşır?

Hidrolik direksiyon, kutuya giden basınçlı yağ azaldığında ya da kesildiğinde ağırlaşır; simit yine döner, ama destek olmadan. Modül iki sebebi adıyla yazar: “Eğer pompa kayışı kopar veya hidrolik sistemde bir kaçak meydana gelirse direksiyon sistemindeki hidrolik takviye ortadan kalkar.”

• Yağ eksik. Amerikan servis dergisi Brake & Front End’de Larry Carley’nin yazdığına göre seviye fazla düşerse pompa hava emebilir; sonuç ses ve destek kaybıdır.
• Kayış. Kopan kayış desteği keser. Simit bir yana kırılırken gelen cıyaklama, Carley’ye göre çoğunlukla gevşek ya da yağa bulanmış kayıştır.
• Hortum içten dökülmüş. Carley’ye göre kopan lastik parçaları pompanın ya da kutunun valflerine takılabilir; ses ve direksiyon kuvveti artar.
• Kutuda iç kaçak. Yine Carley: kumanda valfinin keçeleri kaçırıyorsa direksiyon, özellikle soğuk araç ilk çalıştırıldığında sert ya da tembel olur.
• Hidrolik dışı sebep. Modül sert direksiyonda direksiyon dişlisini, rotilleri ve aşırı kasteri de sayar.

Direksiyon yağı neden eksilir?

Direksiyon yağı ancak kaçakla eksilir: yüksek basınç hortumundan, dönüş hortumundan, bunların bağlantılarından, pompadan ya da direksiyon kutusundan. Carley bunu şöyle yazar:

“Normalde hidrolik direksiyon sistemi hiç yağ tüketmemelidir. Seviye, aracın yaşı ya da kilometresi ne olursa olsun aynı kalmalıdır; tabii sistem kaçırmıyorsa.”

Larry Carley, Brake & Front End, 1 Nisan 2005

Carley’ye göre kremayer tipi kutu, kremayer milinin geçtiği uçlardaki keçelerden, pinyon giriş milinin keçesinden ya da içeriden, kumanda valfi gövdesinden kaçırır. Uçtaki kaçak yere hiç damlamayabilir; yağ toz körüğünün içinde kalabilir.

Honda, 2012’de ABD trafik güvenliği kurumu NHTSA’ya verdiği kusur bildiriminde, 2007 ve 2008 model Acura TL’de uzun süren yüksek kaput altı ve direksiyon yağı sıcaklığının hortumu erken bozabildiğini, hortumun çatlayıp kaçırabildiğini yazdı; çare, ısıya dayanıklı yeni bir hortumdu. Tespit yalnız o araçlar içindir.

Birleşik Krallık’ın otomobil muayene kılavuzunda, bir parçası, bağlantısı ya da keçesi bozulduğu için kaçıran hidrolik direksiyon büyük kusurdur (Major); boş yağ deposu da öyle.

Hortumdaki ve borudaki kaçak nasıl tanınır?

Kaçıran direksiyon hortumu ıslaktır, terler ya da çatlamıştır. Brake & Front End’de Andrew Markel’in listesi daha ayrıntılıdır:

• Sürtünme izi. Dış kat aşınınca iç katlar ısıya ve kimyasallara açık kalır. Sebebi de aranır: aşınmış motor takozu, eksik tutucu, egzoz contasından kaçak.
• Kabarma, yumuşak nokta, çatlama. Katlar dağılıyor demektir. Kabarmada yağ katların arasına girmiştir; hortum tümden bırakmak üzeredir.
• Rakorda ağır pas. Kaplaması giden rakor sonunda bırakır.
• Gri ya da siyah yağ. Yağa lastik ya da metal parçacığı karışmıştır; hortumun iç katları bozulmuş olabilir.

İki hortum aynı değildir. Markel’e göre yüksek basınç hortumu 1.500 psi’ye kadar basınç taşıyacak biçimde yapılır; dönüş hortumu yalnız 250 psi’de denenen türdendir ve çoğunlukla yaylı kelepçeyle tutulur. Oraya takılan sonsuz vidalı kelepçe, hortum malzemesi ezildikçe kaçırabilir.

Çelik boru ve bağlantı tarafında modül üç arıza sayar: çatlama, kırılma, gevşeme. Sebep titreşimdir; iyi sabitlenmeyen bağlantı gevşer ve sızdırır. Kaçıran bağlantıya yeni keçe ya da O-ring gerekebilir. Carley kaçağı bağlantıyı daha çok sıkarak durdurmaya çalışmamayı öğütler: diş sıyrılabilir. Paslı rekorun nasıl söküldüğünü sıkışmış rekor somunu yazısında anlattık.

Pompa mı, direksiyon kutusu mu?

Pompayı ses, direksiyon kutusunu körükteki yağ ele verir; ikisine hortumlar ve bağlantılar kuru çıkınca bakılır. Carley’ye göre pompanın kendisi vınlıyorsa mil yatakları bitmiştir, pompa değişir. İnilti ise tıkanıklıktan, düşük yağ seviyesinden ya da sistemdeki havadan gelebilir; önce yağa bakılır.

Kutuda körükler yoklanır: yumuşak körük sıkılır, sert plastik körüğün kelepçesi gevşetilip körük geri çekilir. Carley’ye göre yüksek kilometreli araçta körükte birkaç çay kaşığı yağ olağandır; çok yağ varsa kutu kaçırıyordur. Böyle bir kremayer çoğunlukla keçesi yenilenerek değil, komple değiştirilerek onarılır: mildeki pas ya da çizik yeni keçeyi kısa sürede bozar.

Hangi sırayla bakılır?

1. Sistem. Direksiyon yağı deposu var mı? Yoksa yağ ve hortum aramayın.
2. Seviye ve renk. Modülün tarifiyle: motor rölantide, direksiyon birkaç kez tam sağa ve sola çevrilmiş, sonra düz tutulmuş.
3. Hortumlar, boydan boya. Modülün istediği gibi motor çalışırken: ıslaklık, terleme, çatlak, kabarma, sürtünme izi.
4. Bağlantılar ve borular. Rekor diplerinde yağ, gevşek ya da eksik kelepçe.
5. Kayış, körükler, pompa. Kayışta gerginlik, çatlak ve yağ; körükte yağ; pompada ses.
6. Değişimden sonra. Uygun yağ, hava alma, seviye; ardından bağlantılara yeniden bakın.

Kaynaklarımız fiyat vermiyor; anlattıklarından çıkan sonuç, tutarı kaçağın yerinin belirlediğidir: bir bağlantı keçesi ile komple kremayer aynı iş değildir. Hortum değişimini ve hava almayı kamyon direksiyon hortumu yazısında, hortumun neden yamanmadığını hidrolik hortum tamiri yazısında anlattık.