Hidrolik hortum tamir edilir mi, eklenir mi? Ne zaman olur, ne zaman olmaz?

Hidrolik hortumun gövdesi tamir edilmez, eklenmez: sızdıran, kabaran ya da teli görünen hortum yenisiyle değişir. Tamir adına yapılabilecek tek iş, yeni hortum ve yeni uçlarla (rakorlarla) yeni bir takım yaptırmaktır; Almanya’nın iş güvenliği kuralına göre makine hidroliğinde eski uç da yeniden kullanılmaz. Bant ve kelepçe, düşük basınçlı hortumda, hortum değişene kadar geçerli bir acil durum çözümüdür.

Hidrolik hortum tamir edilir mi?

Hayır. Hasarlı hidrolik hortum yamanmaz, yenisiyle değiştirilir. Almanya’nın yasal kaza sigortası kurumu DGUV, hidrolik hortum kuralında bunu tek cümleyle yazar:

“Hasarlı hidrolik hortum takımları tamir edilemez, eski, daha önce kullanılmış parçalardan da yeniden bir araya getirilemez!”

DGUV Regel 113-020, Ekim 2017

Kural çalışmayı sürdürmeye de yer bırakmaz: kontrolde bulunan, güvenliği bozan kusur hemen giderilir; giderilemiyorsa makine onarılana kadar kullanılmaz. Birleşik Krallık iş güvenliği kurumu HSE, tarım makineleri sayfasında derme çatma tamiri ve hasarlı hortumu değiştirmemeyi operatör hataları arasında sayar. Hangi belirtinin kusur sayıldığını hortum arıza belirtileri yazısında anlattık.

Hidrolik hortum eklenir mi?

Eklenmez. Hasarlı bölümü kesip iki parçayı rakorla birleştirmek, kullanılmış hortumdan yeni takım yapmaktır; DGUV’nin kuralı buna izin vermez. Kurala göre hortum takımı kullanılmış, yani daha önce bir hortum takımının parçası olmuş hortumdan ya da uçtan yapılamaz.

Kuralda ekleme sözü geçmez; eki bu cümlenin kapsamına sokan bizim çıkarımımız. ABD Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) uçak bakım genelgesi AC 43.13-1B de esnek hortumun gövdesi için yama ya da ek tarif etmez; yazdığı yol, aynı tipte, ölçüde ve boyda yeni hortumdur.

Hidrolik hortum tamiri nasıl yapılır, eski uç kullanılır mı?

Hidrolik hortum tamiri, gövdeyi yamayarak değil, yeni hortum ve yeni uçlarla yeni bir takım yaptırarak yapılır. DGUV’nin kuralı kullanılmış ucu da yeni takımın dışında tutar. Kural, hortumun uca presle bağlanmasını önerir; vidalı uçtan, montaj güvenliği yetersiz olduğu için kaçınılmasını ister. Kullanılmış hortumu kısaltıp yeni uç preslemek de aynı kurala takılır.

Sahada kısaltıp yeni uç taktıran da var, karşı çıkan da. 2021 tarihli bir traktör forumu başlığında biri, kısaltılmış hortumuna bir yedek parça mağazasında yeni uç taktırdığını yazıyor; bir başkası eski hortuma takılan yeni ucun kısa vadeden öteye gitmeyebileceğini söylüyor. DGUV’nin kuralı ikincisinden yanadır.

Uçak bakımında yol başkadır. FAA’nın genelgesine göre ucu kalıcı sıkılmış (swaged) tipte olan hortum değişecekse yeni bir hortum takımı alınır; uçlar yeniden kullanılabilir tipteyse yeni hortum bu uçlarla hazırlanabilir. Genelgenin montaj şekli hortuma vidalanan bir ucu gösterir; altyazısına göre tarif düşük basınçlı hidrolik sıvı ve yağ hattı uygulamalarında kullanılabilir. Ardından deneme gelir:

“Esnek bir hortum, mevcut bağlantı parçaları ve yeni hortum malzemesi kullanılarak onarıldığında ya da elden geçirildiğinde, uçağa takılmadan önce sistem basıncının en az 1,5 katında denenmesi önerilir.”

FAA, AC 43.13-1B (1. değişiklik), 27 Eylül 2001

Genelgenin onarım dediği iş yama değildir: hortum yenidir, eski olan yalnız uçtur. Metin uçak bakımı içindir, üreticinin kendi talimatı yoksa geçerlidir. DGUV’nin makineler için yazdığı kural eski ucu yeni hortumda da kabul etmez.

Tamir kiti, bant ve kelepçe ne zaman kabul edilir?

Tamir kiti, bant ve kelepçe geçici onarımdır; standart bakımın yapılamadığı yerde ve kalıcı onarıma kadar kabul edilir. ABD Kara Kuvvetleri’nin 2006 tarihli kurtarma ve muharebe hasarı onarımı talimnamesi (FM 4-30.31), mürettebata ve bakımcıya verilen onarım kitlerini anlatır. Kitteki hortum kelepçesi, bant ve onarım elastomeri düşük basınçlı kauçuk hortum içindir; bakımcı kitindeki rakorlar çoğu donanımda düşük basınçtan yüksek basınca kadar hatların onarılmasını sağlar.

Talimname sınırı da çizer. İlk ilkesi, standart bakımın her zaman ilk seçenek olmasıdır. İnsanı tehlikeye atabilecek yüksek riskli onarım yalnız acil durumda ve birlik komutanının izniyle yapılır. Onarılan parçaya etiket takılır; araç bakıma dönünce kalıcı onarım yapılır. Çatlak bir düşük basınç hattına sarılan bant, talimnameye göre kaçağı çoğunlukla “kalıcı onarım yapılabilene kadar” durdurur.

Talimname sivil iş yeri için yazılmamıştır; ondan aldığımız ölçü bizim çıkarımımız: yama düşük basınçlı hortumda, işaretlenerek, hortum değişene kadar. Aynı forum başlığında biri kestiği hortumu ucuna iki kelepçeyle tutturmuş; bunu, makineyi ahıra götürmeye yeten çok geçici bir çözüm diye anlatıyor. DGUV’nin kuralı iş yerinde bunu da kabul etmez: kusur giderilene kadar makine kullanılmaz.

Hidrolik direksiyon hortum tamiri yapılır mı?

Hidrolik direksiyonun basınç hortumu yüksek basınç hortumudur; öbür hidrolik hortumlar gibi yamanmaz, eklenmez. Amerikan servis dergisi Brake & Front End’e göre yüksek basınç hortumu 1.500 psi’ye kadar basınç taşıyacak biçimde yapılır; düşük basınçlı dönüş hortumu yalnız 250 psi’de denenen türdendir. Dergi, hortum takımındaki her kaçağı giderilmesi gereken bir sorun sayar; kabarma, hortumun tümden patlamak üzere olduğunu gösterir.

Derginin gerekçesi: direksiyon yağı tutuşabilir, direksiyon desteğinin kaybı kazaya yol açabilir. Direksiyon hortumu için ayrı bir onarım kuralı yazan araç üreticisi belgesi bulamadık; elimizde yukarıdaki genel kurallar var. Değişimi ve hava almayı kamyon direksiyon hortumu yazısında anlattık.

Tamir mi, yenisi mi: karar nasıl verilir?

Gövdesi ya da ucu bozulan hidrolik hortum değişir. DGUV’nin kuralında yeni takıma kullanılmış hortum da kullanılmış uç da girmez.

DGUV’nin kuralı Almanya’da iş yerlerindeki makine ve araçlar, FAA’nın genelgesi uçak bakımı, FM 4-30.31 askerî araçlar için yazılmıştır. Kendi makinenizde önce üreticisinin servis verisine bakın.