Fren borusu nasıl eklenir? Sıkıştırmalı rakor fren borusunda kullanılır mı?

Fren borusunda sıkıştırmalı (yüksüklü) rakor kullanılmaz. Çürümüş ya da ezilmiş bölüm değişecekse boru sağlam yerden kesilir, iki uca havşa açılır ve uçlar havşalı ara rakorla birleştirilir. Birleşik Krallık’ın muayene kılavuzları ayrı yüksüklü sıkıştırmalı bağlantıyı hidrolik fren hattına uygun saymaz; ABD’nin Virginia eyaletinde böyle onarılmış boru muayenede ret sebebidir.

Sıkıştırmalı rakor fren borusunda kullanılır mı?

Sıkıştırmalı rakor fren borusunda kullanılmaz. Açtığımız üç resmî muayene metni de bunu yazar; her biri kendi ülkesi ve araç sınıfı için. Birleşik Krallık’ta muayene kurumu DVSA’nın otomobil ve yolcu araçları kılavuzunda kural iki cümledir:

“Hidrolik fren sistemlerinin basınç hatlarında onarım, uygun bağlantı elemanları kullanılmadıkça kabul edilmez. Ayrı yüksük kullanan türden sıkıştırmalı bağlantılar uygun değildir.”

DVSA, MOT muayene kılavuzu (otomobil ve yolcu araçları), 1.1.11

Kılavuz uygun bağlantı elemanını tarif etmez; kabul edilmeyen onarımın ret sebebi olarak yazılmasını ister. Aynı kurumun ağır vasıta kılavuzu daha serttir: metal havalı fren borusunda sağlam görünen manşonlu onarımı kabul eder, hidrolik fren borusunda onarımı kabul etmez. Yetersiz onarım ve uygun olmayan bağlantı elemanı orada büyük kusurdur (Major).

ABD’de Virginia Eyalet Polisi’nin muayene yönetmeliği, binek araçlar ve 10.000 libreye kadar araçlar için ret sebeplerini sayar; biri, hidrolik fren borusunun sıkıştırmalı rakorla onarılmış olmasıdır.

Amerikan meslek dergisi MOTOR daha geniş konuşur: bu rakorun fren hattında “yasa dışı” olduğunu yazar ve federal araç güvenlik standartlarını (FMVSS) anar, madde göstermez. Bu bir derginin cümlesidir ve ABD içindir. Türkiye için böyle bir hüküm yazan resmî belge bulamadık.

Yüksüklü rakor boruyu nasıl tutar, havşalı rakor nasıl tutar?

Havşalı bağlantıda boru ucu somunun arkasında kalır; yüksüklü bağlantıda boruyu yalnız sıkışan yüksük tutar. MOTOR’un anlatımıyla dişin sıkma kuvveti borunun havşalı ucundaki omuza biner; omuz, boru somunun içinden çekilip çıkamayacak biçimde rakorun çapına uyar. Sıkıştırmalı rakorda aynı kuvvet hareketli bir yüksüğe biner, yüksük de boruyu dıştan sıkıştırır.

“Borunun dış çapı rakor somununun iç çapından büyük olmadığı için, ayrılmayı önleyecek bir emniyet düzeni yoktur.”

MOTOR dergisi, Haziran 2014

Dergiye göre somun fazla sıkılırsa yüksük yanlış biçim alır ve bağlantı tutmaz; aşırı titreşim ve iç basınç da aynı sonucu verebilir. Derginin sayılarıyla sıkıştırmalı rakorların azami basıncı, ölçüsüne ve yapısına göre 150 ile 1.200 psi arasındadır. Hidrolik fren boruları ve rakorları 3.000 psi’ye varan çalışma basıncına göre tasarlanır; patlama dayanımları yaklaşık 17.000 psi’dir.

MOTOR bu rakoru yakıt ve soğutucu hatlarında hızlı ve kolay bulur. Sözünü ettiği yakıt benzindir; dizelin yüksek basınç borusunda ara rakor tamir değildir.

Fren borusunun bir bölümü değişecekse ek nasıl yapılır?

Ek, iki boru ucuna havşa açılıp uçların havşalı ara rakorla birleştirilmesidir. MOTOR’un kuralı: fren hattında yalnız havşalı bağlantılar onaylıdır. Aşağıdaki adımlar derginin 2014 ve 2018 yazılarındandır. Sıkışmış somunun nasıl söküleceğini rekor somunu yazısında anlattık.

1. Sağlam boruya kadar geri gidin. Havşa açılacak eski boru sağlam olmalıdır: “Şüphedeyseniz kesip atın.”
2. Dik kesin, çapağı alın. Boru kesiciyle, eksene dik. İçteki çapak raybayla alınır, dış kenara pah kırılır; pah, havşa açılırken borunun yarılmasını önler.
3. Somunu önce geçirin, doğru yöne bakacak biçimde.
4. Ara rakora uyan havşayı açın. Çift havşalı uç kabarcık havşalı ara rakora takılmaz; tipleri havşa tipleri yazısında anlattık.
5. Havşaya bakın. Çatlak ya da yamuk havşa kesilir, baştan açılır.
6. Ara rakoru kuru takın. Sızdırmazlık metal metaledir; dişe sızdırmazlık malzemesi sürülmez.
7. Havayı alın. ABS’li araçta arıza tespit cihazıyla ek işlem gerekebilir; servis kitabına bakın.

Boru ne zaman baştan sona değiştirilir?

Hasar birkaç yerdeyse ek yerine hattın tamamı değişir. MOTOR’un 2018 yazısına göre bütün hattı baştan döşemek, özellikle eski borularda birkaç hasarlı bölge varsa, uzun vadede daha akılcı ve verimli olabilir. Hesabı: rakor azaldıkça kaçak fırsatı azalır.

Derginin 2014 yazısı pasın saklandığı yeri söyler: tuz, boru braketinin üstünde birikir ve orada gözden kaçar. Kesmeden önce oraya bakın. DVSA’nın otomobil kılavuzu bir sınır da verir: sürtünme, pas ya da hasar et kalınlığını üçte bir azaltmışsa (tipik hidrolik fren borusunda yaklaşık 0,25 mm) boru ret sebebidir.

Araya bakır boru ya da esnek hortum konur mu?

Fren borusunun arasına bakır boru da esnek hortum da konmaz. Bakır için MOTOR şunu yazar:

“Sıradan bakır boru yasaktır. Gereken patlama basıncından yoksun olmakla kalmaz, titreşime maruz kaldığında ‘işlenerek sertleşmeye’ de yatkındır.”

MOTOR dergisi, Haziran 2014

Bakır-nikel alaşımı başka bir malzemedir; aynı yazıya göre birkaç üst sınıf marka fabrikada bu alaşımdan boru kullanır. Esnek fren hortumu da rijit borunun yerine geçmez: yapısı gereği esner ve etkin fren basıncını biraz düşürür. Lehim de olmaz: DVSA’nın ağır vasıta kılavuzu yerinde sert lehimle onarılmış boruyu kabul etmez.

Yeni bölüm ve ara rakor nasıl sabitlenir?

Yeni bölüm, eski borunun uyduğu kurallara uyar. Virginia yönetmeliği üçünü sayar: boru, bağlandığı parçaların olağan hareketini hasar görmeden karşılayacak kadar uzun ve esnek olacak; sürtünmeye, kıvrılmaya ve başka mekanik hasara karşı sabitlenecek; egzoza ya da başka bir yüksek sıcaklık kaynağına değmeyecektir.

Yetersiz kelepçelenmiş ya da desteklenmiş boru DVSA’nın otomobil kılavuzunda küçük (Minor), ağır vasıta kılavuzunda büyük kusurdur (Major). Kaynaklar ara rakorun yerini ayrıca tarif etmiyor; boru için yazılandan çıkardığımız sonuç şu: rakor da egzozdan uzakta, kelepçeyle tutulan ve hareketli parçaya değmeyen bir yerde durmalıdır.

Usta hangi sırayla karar verir?

1. Aracın bütününe bakın. MOTOR’a göre öbür fren parçaları da pastan zarar görmüş olabilir. Hava alma rekorları açılıyor mu, işe başlamadan öğrenin.
2. Hasarı sayın. Birkaç yerdeyse hattı baştan döşeyin.
3. Araç sınıfına bakın. Ağır vasıtada Birleşik Krallık kılavuzu hidrolik boruda onarım kabul etmez.
4. Sağlam boruyu bulun. Eski boru sağlam değilse ona havşa açılmaz.
5. Eki havşalı ara rakorla yapın. Yüksüklü rakor, bakır boru, esnek hortum ve lehim yok.
6. Sabitleyin, havayı alın, kaçak arayın.