Dizelde hava alma: filtre ya da boru değişiminden sonra ne yapılır?

Yakıt filtresi ya da yakıt borusu değişen dizel motorda hava, yakıt sisteminin tipine göre alınır. Eski tip mekanik pompalı motorda hava alma vidası gevşetilir, el pompasıyla kabarcıksız yakıt gelene kadar basılır; ardından enjektör borularının somunları gevşetilip marş yapılır. Common rail motorda iş alçak basınç tarafında biter: orası örneklerimizde elektrikli pompayla doldurulur, yüksek basınç boruları hava almak için gevşetilmez.

Sisteme hava nereden girer?

Perkins’in listesine bakılırsa alçak basınç tarafından. Firma, onarım dışında havanın girdiği dört durumu sayıyor: depo boşalmış ya da kısmen boşaltılmıştır, alçak basınç yakıt hatları sökülmüştür, alçak basınç tarafında kaçak vardır, yakıt filtresi değişmiştir. Aşağıdaki hava alma sıraları da oradan başlar.

Thermo King listeye depo havalandırmasını ekliyor: “Havalandırma tıkanırsa depoda kısmi vakum oluşur; bu da sisteme hava girme eğilimini artırır.”

Mekanik pompalı motorda hava nasıl alınır?

İki aşamada: önce alçak basınç tarafı el pompasıyla, sonra enjektör boruları marşla. Thermo King’in SG 3000e jeneratör seti bu düzenin örneğidir. Yakıt sistemi depo, el pompası, enjeksiyon pompası ve enjektörlerden oluşur; kılavuzdaki sıra şöyle:

1. Hava alma vidası. Yaklaşık bir tur gevşetin.
2. El pompası. Kolunu çevirip serbest bırakın; hava alma vidasından gelen yakıtta kabarcık kalmayana kadar pompalayın. Vidayı sıkın, kolu yerine vidalayın.
3. Enjektör boruları. Somunları enjektör ucundan gevşetin. Enjektörlerde yakıt görünene kadar marş yapın, somunları sıkın.
4. Kontrol. Motoru çalıştırıp birkaç dakika izleyin. Çalışmaz ya da az sonra durursa sırayı tekrarlayın.

Aynı kılavuz yeni filtre kabını takmadan önce temiz yakıtla doldurtur. Gevşetilen boru somunları motorun servis verisindeki torka sıkılır. Traktörlerde hava alma vidalarının yeri ve sırası markadan markaya değişir; o konu ayrı bir yazıdadır.

Common rail motorda alçak basınç tarafı nasıl doldurulur?

Kaynak gösterdiğimiz iki talimatta elektrikli pompayla: usta pompayı çalıştırır ve havaya çıkacağı yolu açar. İlki aynı üreticinin common rail motorlu SG 4000 setidir.

Ünite açılır ama motorun çalışmasına izin verilmez; yakıt pompası kumanda menüsünden 1–2 dakika çalıştırılır. Pompa dönerken filtre başlıklarının üstündeki hava alma vidaları açılır. Yakıt kesintisiz akınca önce birinci filtrenin, sonra ikinci filtrenin vidası sıkılır.

Her sistemde vida yoktur. FCA US’in 2019–2020 model, 6,7 litrelik dizel motorlu Ram kamyonetler için yazdığı talimatta iş kontak anahtarıyla yapılır: anahtar marşa basmadan RUN konumuna alınır, transfer pompası en az 30 saniye çalışır. Yakıt sistemine her müdahaleden sonra bu çevrim iki kez yapılır.

Filtreyi önceden doldurmak da motora göre değişir. SG 4000’de birinci filtrenin kabı takılmadan önce doldurulmaz; ikinci filtre taze mazotla doldurulur.

Common rail’de enjektör borusu gevşetilerek hava alınır mı?

Hayır. Mekanik motorda kılavuzun kendisinin yaptırdığı bu işlem, açabildiğimiz common rail talimatlarının hiçbirinde yok. Perkins şunu yazıyor: “Yakıt sisteminden havayı atmak için yüksek basınç yakıt borularını gevşetmemeniz önemlidir.”

Yalnızca yüksek basınç boruları değiştiyse ne olacağını Cummins söylüyor. X12 motorunda yakıt rayı ile enjektör arasındaki üç boruyu değiştirten kampanya talimatı, borular torklandıktan sonra şöyle der:

“Motoru çalıştırmadan önce yüksek basınç yakıt sisteminden hava almak gerekmez. Marş, yakıt sistemini dolduracaktır.”

Cummins, C2532 sayılı kampanyanın onarım talimatı, 10 Şubat 2022

Thermo King’in common rail kılavuzu sökülen yüksek basınç borusunun yeniden takılmasını da yasaklar; hangi borunun tek kullanımlık olduğu ayrı bir yazıdadır.

Marşa basarak hava alınır mı?

Motoruna göre değişir. Tablodaki dört belgeden biri yasaklıyor, biri süreyle sınırlıyor, ikisi marşa güveniyor.

Süreler yalnız o ünite ve o motor içindir.

Thermo King, SG 4000 için kesin konuşur: “Yüksek basınç yakıt pompasının havasını almak ve pompayı doldurmak için asla motoru marş motoruyla çevirmeyin.” Gerekçe aynı sayfada: hava alınmazsa yüksek basınç pompası ağır hasar görebilir.

FCA’ya göre motor çalışınca birkaç dakika düzensiz ve gürültülü dönebilir; talimat bunu normal sayar.

Belgeler çelişmiyor gibi görünüyor: X12’de yalnızca ray ile enjektör arasındaki borular sökülmüştür; öbür iki common rail talimatında marştan önce elektrikli pompa çalışır. Bu bizim okumamızdır; belgeler farkın sebebini yazmaz.

Hava alındı, motor yine duruyorsa?

Motor çalışıp duruyorsa önce hava alma tekrarlanır; Thermo King’in iki kılavuzu da böyle yazar. Hava yine geliyorsa sistem bir yerden hava emiyordur. Thermo King, elektrikli pompa dönüp yakıt basmadığında bakılacak yerleri sayar: boru ve bağlantılarda hava kaçağı, kıvrılmış ya da daralmış boru, pompanın filtre kabında bozulmuş conta, tıkalı filtre.

Boru ya da rakor değişirken dişe teflon bant sarmayın: Thermo King, bant liflerinin yakıt sistemine karışıp enjektörleri tıkayabileceğini yazıyor.

Hangi sırayla ilerlemeli?

1. Sistemi tanıyın. Yakıt rayı mı var, mekanik enjeksiyon pompası mı? Alçak basınç tarafını ne dolduruyor? Servis kitabında hava alma bölümünü açın.
2. Alçak basınç tarafını doldurun. Vida ve el pompasıyla ya da elektrikli pompayla, yakıt kabarcıksız gelene kadar.
3. Yüksek basınç tarafına karar verin. Mekanik pompalı motorda, kitap öyle diyorsa enjektör ucundaki somunları gevşetip marş yapın. Common rail’de borulara dokunmayın.
4. İzleyin. Motor birkaç dakika çalışsın; açtığınız bağlantılara kâğıtla bakın. Duruyorsa hava almayı tekrarlayın, yetmiyorsa kaçak arayın.