Enjektör borusu nasıl üretilir? Çelik borudan motora takılan parçaya

Yüksek basınç enjektör borusu, dikişsiz hassas çelik borudan yapılır: boru boyuna kesilir, çapağı alınır ve temizlenir, uçlarına sızdırmazlık koniği preslenir, sonra boru bükülür. En yüksek basınçlı sistemlerin boruları motora takılmadan önce ayrıca iç basınçla pekiştirilir. Buradaki genel akış iki kaynağa dayanıyor: ham boru için Alman çelik boru üreticisi Benteler’in sayfalarına; uç, büküm ve pekiştirme için Bosch’un dizel kitabına.

Enjektör borusu hangi adımlarla üretilir?

Enjektör borusu, boru fabrikasından gelen dikişsiz çelik borunun kesilmesi, uçlarının şekillendirilmesi ve bükülmesiyle üretilir. Kaynaklar bu adımları tek bir sıra halinde yazmıyor; uç ile bükümün hangisinin önce geldiği de dahil, aşağıdaki sıra bizim çıkarımımızdır. Dayanağı şu: ham boru her işten önce gelir, uç ancak kesilmiş boruya preslenir; pekiştirmeyi sona koymamızın sebebi de Bosch’un onu borunun motora takılmasından önceki bir iş olarak anlatmasıdır.

1. Ham boru. Dikişsiz boru sıcak haddelenmiş ya da soğuk çekilmiş olarak üretilir; hassas boru çekme atölyesinden çıkar (Benteler).
2. Kesme ve uç hazırlığı. Boru istenen boya kesilir, çapağı alınır, temizlenir; uçları alınlanır ve pahı kırılır (Benteler).
3. Uç şekillendirme. Uca sızdırmazlık koniği preslenir; konik borunun kendi malzemesinden şekillenir (Bosch).
4. Bükme. Boru keskin büküm olmadan, 50 mm’den küçük olmayan yarıçapla bükülür (Bosch).
5. Pekiştirme. 1.400 bar ve üstü uygulamaların boruları iç basınçla pekiştirilir (Bosch).

İlk iki adım boru fabrikasında da yapılabilir: Benteler, kesim merkezlerinde boruyu istenen boya kestiğini, ardından çapağını alıp temizlediğini yazar.

Enjektör borusu hangi çelik borudan yapılır?

Enjektör borusu dikişsiz çelik borudan yapılır, çünkü boru sistemin en yüksek basıncına ve çok büyük basınç dalgalanmalarına dayanmak zorundadır. Bosch’un Diesel Engine Management kitabı boruyu şöyle tanımlar: “Borular, iç yapısı özellikle düzgün olan sakinleştirilmiş çelikten dikişsiz hassas çelik borulardır.” Kitap birim pompa sistemi için de aynısını yazar: yüksek dayanımlı, dikişsiz çelik boru kullanılır.

Dayanımı asıl belirleyen, borunun görünmeyen yüzüdür:

“Yüksek basınç borusunun basınç darbelerine karşı yorulma dayanımını belirleyen başlıca etken, malzeme ve pürüz derinliğiyle tanımlanan iç duvar yüzey kalitesidir.”

Bosch, Diesel Engine Management, s. 170

Titreşimden doğan yorulma çatlağı ayrı bir konudur; boruların neden çatladığını anlattığımız yazıdadır.

Ham borunun kendisi boru fabrikasında üretilir. Benteler dikişsiz borunun üstünlüklerini yüksek basınç dayanımı, yük taşıma gücü ve düzgün biçim olarak sayar. Hassas boruları çekme atölyesinden çıkar; firma burada dar toleranslarla, 4 mm dış çaptan başlayan ölçülerde çalıştığını yazar. Sıcak haddehanesinde borunun yüzeyi, hat durdurulmadan, boyunun tamamında üç boyutlu bir sistemle kusura karşı taranır. Firmanın 2016 tarihli otomotiv broşürü, boru verdiği uygulamalar arasında dizel enjeksiyon borularını da sayar. RSS Kumru’nun kullandığı çelik borular arasında Benteler boruları da vardır.

Konik uç nasıl şekillenir, somun ne zaman takılır?

Bosch’un anlattığı bağlantıda konik uç ayrı bir parça değildir: borunun ucunda preslenmiş bir sızdırmazlık koniği vardır ve bu konik borunun kendi malzemesinden şekillendirilebilir. Somun koniği bağlantı yuvasına bastırır. Bazı tiplerde araya baskı pulu girer; pul, somunun kuvvetini koniğe daha düzgün dağıtır. Kitap bir ölçü kuralı da verir: “Koniğin açık çapı daraltılmamalıdır, çünkü bu yakıt akışını engeller.” Preslenmiş konikler, kitaba göre, genellikle DIN 73 365’e uygun yapılır.

Somunun ne zaman takıldığını kaynaklar cümleyle yazmıyor. Bosch’un anlatımından çıkan sonuç şu: somun koniğin arkasından bastığına göre konik somunun içinden geçemez; somun, ikinci uç şekillenmeden önce borunun üzerinde olmalıdır. Hazır borudaki koniğin nasıl ölçülüp tarif edildiği ayrı bir yazıdadır.

Büküm için hangi kural geçerli?

Bosch’un kuralı kısadır: yüksek basınç boruları keskin büküm olmayacak biçimde döşenir ve büküm yarıçapı 50 mm’den küçük olmamalıdır. Bükümlerin işini de aynı kitap yazar: az ya da çok açılı bükümler, pompa ya da yakıt rayı çıkışları ile silindirler arasındaki farklı mesafeleri kapatır; borular bu sayede tek boyda yapılır.

İç basınçla pekiştirme (otofretaj) hangi borulara uygulanır?

İç basınçla pekiştirme her boruya uygulanmaz. Bosch’un kitabına göre özellikle ağır şartları “ön gerilmeli” borular karşılar; kitap bunu 1.400 bar ve üstü uygulamalar için yazar ve işlemi tarif eder:

“Motora takılmadan önce bu borular son derece yüksek basınca (3.800 bara kadar) çıkarılır. Sonra basınç birden boşaltılır. İşlem, boruların iç duvarındaki malzemeyi sıkıştırır ve iç dayanımı artırır.”

Bosch, Diesel Engine Management, s. 170

Boru neden kaplanır ve temizlenir?

Dış yüzey kaplaması pasa karşıdır; temizlik, parçacıkların enjeksiyon sistemine taşınmaması içindir. Benteler, boru işleme sayfasında boruların dış yüzeyini galvanizlediğini, krom VI içermeyen kaplamanın üzerine ayrıca bir mühürleyici ya da organik son kat uygulayabildiğini yazar; amaç korozyona karşı korumadır.

Temizliğin gerekçesini Bosch’un kitabı common rail’in yüksek basınç parçalarını anlatırken yazar: sistemin performansı arttıkça işleme hassasiyeti yükselmiş, toleranslar ve geçme payları daralmıştır. Bosch, yakıt filtresini anlatırken sonucu söyler: parçacıklar hassas enjeksiyon parçalarında erken aşınmaya yol açar.

Üretimden kalan parçacık için kitap daha açık konuşur: “Üretim sürecinden kalan parçacık artıkları aşınmanın artmasına, hatta parça grubunun tümüyle arızalanmasına yol açabilir.” Kitaba göre izin verilen parçacık boyutu bu yüzden sürekli küçülmekte, parçaların temizliği üretim sırasında ışık mikroskoplu görüntü çözümleme sistemleriyle ölçülmektedir.

Aynı gerekçe atölye için de geçerlidir. FCA US, 6,7 litrelik dizel motorlu araçları için bayilerine verdiği servis talimatında (Haziran 2024) enjektörlerin, yüksek basınç yakıt borularının ve pompanın çok dar toleranslarla yapıldığını, kirin hızlı aşınmaya ve enjektör deliklerinin tıkanmasına yol açabileceğini yazar.

Yeni boruyu takarken bundan ne çıkar?

Dört şey çıkar.

1. Açık kalan her ucu kapatın. FCA US’nin aynı talimatına göre sökülen her açık parça kapatılır ya da örtülür; takmadan önce her parçaya kir ve gres için bakılır, gerekiyorsa temizlenir.
2. Boruyu kısaltmayın, yerine uysun diye bükmeyin. Bosch’un kuralı: “Servis ve onarımda başka ölçüde boru asla takılmamalıdır.”
3. Koniğin deliğine bakın. Bosch’un kuralıyla, açık çap daralmışsa yakıt akışı engellenir.
4. Siparişi numarayla ya da tam ölçüyle verin. Bosch’a göre borunun boyu, çapı ve et kalınlığı püskürtmeyi etkiler ve bu ölçülere kesinlikle uyulmalıdır.