Enjektör borusu somundan kaçırıyor: sıkmak mı, temizlemek mi, değiştirmek mi?

Rekor somununun dibinden mazot sızdıran bir yüksek basınç enjektör borusu, daha fazla sıkılarak düzelmez. Bu bağlantıda conta yoktur: borunun konik ucu yuvasına çelik çeliğe bastırılır ve ancak iki yüzey temiz, izsiz ve aynı eksendeyse sızdırmaz. Somun, motorun servis verisindeki torka tork anahtarıyla bir kez sıkılır. O torkta hâlâ kaçırıyorsa bağlantı açılıp bakılır.

Mazot gerçekten somundan mı geliyor?

Her zaman değil. Mazot boru boyunca yürür ve en alçak noktada toplanır; ıslak görünen somun kaçıran somun olmayabilir. General Motors’un 6,6 litrelik Duramax için yayımladığı servis bülteni yakıtın ne kadar yol aldığını gösteriyor: volan muhafazasının altında bulunan yakıt, yüksek basınç pompasıyla rail arasındaki boruların somunlarından gelebiliyor. Bülten, kaçağı orada bulan teknisyene pompayı değiştirmemesini söylüyor.

Bölgeyi yıkayın, kurulayın, motoru çalıştırıp devir verin, durdurun, sonra lambayla bakın. Rölantiyle yetinmeyin: bağlantı rölantide kuru kalıp ancak devir yükseldikten sonra sızdırabilir. Somunun hemen arkasındaki kıl kadar bir çatlak da aynı yeri ıslatır; o boru, somunu ne kadar sıkarsanız sıkın, hurdadır.

Somun biraz daha sıkılmalı mı?

Sızdıran bir enjektör borusu somunu, yalnızca servis verisindeki torkun altındaysa sıkılır. GM bülteni olağan nedenleri tek cümlede sayıyor:

“Yüksek basınç borusu bağlantılarındaki kaçakların sebebi neredeyse her zaman hizası bozuk borular ve/veya boru somunlarının düşük torkudur.”

General Motors, 19-NA-138 sayılı servis bülteni, Haziran 2019

Düşük torku elemek bir dakikalık iştir: motor durmuş, basınç düşmüş, tork anahtarı servis değerinde, tek, düzgün bir çekiş. Anahtar atmadan somun dönüyorsa gevşekmiş. Eski tip motorda iş orada bitebilir.

Anahtar atıyor ve somun kıpırdamıyorsa sorun tork değildir; fazlası zarar verir. Delphi’nin common rail boruları üzerine notu iki hatayı da tarif ediyor: fazla tork borunun ucunu ezer ve iç deliğini daraltır, eksik tork basınç altında kaçıran bir bağlantı bırakır.

Bağlantı açılınca nereye bakılır?

İki şeye: somun sökülünce borunun nasıl durduğuna ve iki oturma yüzeyinin haline. Önce o borunun bütün kelepçelerini gevşetin, somunu tamamen sökün ve borunun ne yaptığını izleyin. Sonra konik uca ve yuvaya güçlü ışıkta bakın.

Yuva temizlenip aynı boru yeniden takılabilir mi?

Common rail’de açabildiğimiz üretici talimatları kaçıran bağlantıyı temizletmiyor, boruyu değiştirtiyor. GM’e göre boru bağlantılarında kaçak bulunursa “iki boru da değiştirilmelidir”. Sağlam bir borunun başka bir işten sonra geri takılıp takılamayacağı ayrı bir sorudur; cevabı motordan motora değişir.

Eski tip mekanik pompalı motorlarda atölye uygulaması farklıdır: kirden ya da eğri oturmaktan kaçırmış bir bağlantı temizlenir, hizalanır ve servis değerine sıkılır. Açtığımız üretici belgeleri bu motorları kapsamıyor; son sözü motorun kendi servis kitabı söyler. Bağlantı doğru torkta yine kaçırırsa boru değişir.

Cummins, boru sökülmeden önce rekorların ve çevresinin elektrik kontak temizleyicisiyle temizlenmesini, sökülünce açık ağızların hemen kapatılmasını ister. Detroit Diesel her bağlantının içindeki oturma yüzeyini “temiz, tüy bırakmayan bir bezle” sildirir. Bu talimatların hiçbirinde bağlantıya macun, bant ya da sıvı conta sürülmez: sızdırmazlık çelik çeliğedir, araya giren her şey yabancı maddedir.

Bazı ustalar bir adım ileri gidip sızdıran konik ucu aşındırıcı keçeyle parlatır; forumlarda bunun işe yaradığını yazan da var. Biz yapmazdık: keçe, sızdırmazlığı sağlayan dar banttan metal kaldırır ve enjektörün hemen önünde aşındırıcı tozu bırakır.

Somunun standart bir torku var mı?

Yüksek basınç borusu somununun standart bir torku yoktur. Her motor üreticisi kendi bağlantısı için kendi değerini yayımlar. Kaynak gösterdiğimiz bültenlerde Cummins X12’nin enjektör besleme boruları için 31 Nm, GM 6,6 litrelik Duramax’ın pompa ile rail arasındaki boruları için 38 Nm, Detroit Diesel DD15 ve DD16’nın pompa ile rail arasındaki boruları için 40 Nm veriyor. Bu değerler yalnızca o motorlar içindir.

Üçü de tork anahtarıyla verilir; Detroit Diesel bu bağlantılarda yalnızca el aletine izin veriyor. Karga ayağı adaptör (crowfoot) anahtara dik açıyla takılır: anahtarla aynı doğrultuda takıldığında kol boyu değişir ve somuna anahtarın ayarlandığı tork gitmez.

Doğru müdahale sırası nedir?

Önce kaynak, sonra tork, sonra muayene. Yeni boru, eskisinin neden kaçırdığı anlaşıldıktan sonra takılır.

1. Kaynağı bulun. Temizleyin, kurulayın, çalıştırın, durdurun, bakın.
2. Torku bir kez kontrol edin. Motor durmuş, tork anahtarı servis değerinde; üstüne çeyrek tur yok.
3. Hâlâ kaçırıyorsa bağlantıyı açın. Kelepçeler gevşek, somun sökülmüş, açık ağızlar kapalı. Konik ucu ve yuvayı tabloya göre okuyun.
4. Karar verin. Common rail ya da konik uçta iz: yeni boru. Eski tip motor, yüzeyler temiz: servis kitabı izin veriyorsa silip geri takın.
5. Gerdirmeden takın. Kelepçeler gevşek, iki somun da elle başlatılmış olsun. Cummins: “Boruların somunun içinde ortalandığından emin olun.”
6. Önce somunlar, sonra kelepçeler. GM, somunlar torklanana kadar boru izolatörlerini gevşek bırakır. Cummins X12’de önce rail cıvatalarını bile gevşetir, onları en son torklar.
7. Sağlamasını yapın. Cummins: “Motoru çalıştırın. Kaçak kontrolü yapın.”
8. Yeni boru da kaçırıyorsa boru değiştirmeyi bırakın. Borunun nasıl oturduğuna ve enjektör, rail ya da pompa tarafındaki yuvaya bakın.