Hidrolik yağ enjeksiyon yaralanması: iğne deliği kaçak neden tehlikelidir, ilk saatte ne yapılır?

Hidrolik yağ enjeksiyon yaralanması, basınç altındaki yağ hüzmesinin deriyi delip dokunun içine girmesidir; hortumdaki iğne deliği kadar bir kaçak buna yeter. Giriş noktası küçüktür ve ilk saatlerde az acır, bu yüzden hafife alınır. Yapılacak iş bellidir: hemen hekime gidilir, yaralanmanın yağ enjeksiyonu olduğu ve yağın cinsi söylenir.

Enjeksiyon yaralanması nedir?

Enjeksiyon yaralanmasında deriyi kesen bir alet yoktur; deriyi delen, akışkanın kendisidir. Birleşik Krallık iş güvenliği kurumu HSE, 2014 tarihli güvenlik uyarısında şöyle tanımlar:

“Hidrolik enjeksiyon yaralanması, derinin dış katmanı basınç altındaki bir akışkan hüzmesiyle delindiğinde meydana gelir.”

HSE, güvenlik uyarısı FOD 4-2014, 23 Eylül 2014

Uyarıya göre zarar iki yoldan gelir: basınçlı girişin derinin altındaki dokuda açtığı hasar ve içeri giren akışkanın zehirliliği. Yaralanmanın ağırlığını üç şey belirler: basınç, hüzmeye yakınlık ve hüzmenin büyüklüğü. HSE’nin tarım makineleri sayfası bunu tek cümleye indirir: borulardaki iğne ucu kadar delikler bile ağır yaralanmaya yol açabilir.

Hangi basınçta olur?

HSE’nin uyarısına göre ciddi enjeksiyon yaralanmaları 100 barın üstündeki basınçlarda bildirilmiştir; anlatılanlara bakılırsa yaralanma 7 bar kadar düşük basınçta da olabilir. Almanya’nın yasal kaza sigortası kurumu DGUV, hidrolik bakım güvenliği kitapçığında genel makine yapımında 350 bara kadar basınçla çalışıldığını yazar.

İki sayıyı yan yana koyan biziz, kaynaklar değil: makine hidroliğinin çalışma basıncı, yaralanma için anılan alt sınırın çok üstündedir. Hortumdaki basınç değerinin nasıl okunduğunu basınç sınıfı yazısında anlattık.

Tehlike yalnız hortumda değildir. HSE uyarıyı bir bakımcının ölümü üzerine yayımladı: bakımcı, kazık çakma makinesinin paletini elle çalışan gres tabancasıyla gererken gresörlük yerinden çıkmış, basınç altındaki gres dışarı boşalmıştı.

Yara neden yanıltır?

Enjeksiyon yarası küçük görünür ve ilk saatlerde az acır; hasar derinin altındadır. İtalya’da üniversitelerin iş sağlığı ve el cerrahisi birimlerinin kayıtlarından derlenen, 2019’da Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlanan çalışma, yüksek basınçlı donanımın yol açtığı 71 iş yeri yaralanmasını inceler; 40’ında içeri giren madde hidrolik yağdır.

Yazarlara göre bütün vakalarda ilk belirtiler azdı: hafif ağrı, eklem hareketinde sınırlı azalma. Belirgin ağrı ve şişlik yaklaşık 2–3 saat sonra başladı. 71 kişinin 45’i kazadan 6 saatten fazla sonra tedavi edildi; bu 45 kişinin 35’inde gecikmenin sebebi ilk belirtilerin zayıflığıydı. Üç vakada olayı hafife alan, ilk yardım birimindeki sağlık personeliydi.

HSE de aynı seyri yazar: tedavi görmeyen yaralıda dört ila altı saat sonra, ağrı kesiciye cevap vermeyen şiddetli, zonklayan bir ağrı başlayabilir.

İlk saatte ne yapılır?

Yağ enjeksiyonunda ilk saatin işi hekime ulaşmaktır. Kaynakların hiçbiri bir saatlik sınır vermez; hepsi beklemeden gidilmesini ister. İş güvenliği kurumlarının yazdığı sıra üç adımdır:

1. Hemen hekime gidin. Yara küçük, ağrı az olsa da. HSE’nin ifadesiyle aranacak olan, derhal profesyonel tıbbi tedavidir.
2. Ne olduğunu söyleyin. DGUV’nin ilk yardım tablosu bunu çok önemli diye işaretler; cümlesi aşağıda.
3. Akışkanı bildirin. Aynı kitapçığa göre acil sağlık ekibine akışkanın cinsi hemen bildirilir; güncel güvenlik bilgi formu ya da işletme talimatı hazır tutulur.

“Derhal hekime başvurun; çok önemli: kazanın nasıl olduğunu (yağ enjeksiyonu) belirtin, yoksa özellikle küçük yaralar gözden kaçabilir ya da yanlış tedavi edilebilir!”

DGUV Information 209-070, Haziran 2019

Yapılmayacak iki şey: ağrının artmasını beklemek ve yarayı yıkayıp işe dönmek. Ohio State Üniversitesi yayım biriminin eğitim föyü ikincisini doğru-yanlış sorusu yapmış, cevap anahtarında yanlış diye işaretlemiştir. Tedaviyi hekim belirler; HSE’nin yazdığı, bu yaralanmanın ampütasyon ya da büyük ameliyat gerektirebileceğidir.

İtalya’daki çalışmada 71 kişinin 20’sinde ampütasyon gerekti. İlk 6 saatte tedavi edilen 26 kişiden 5’i, daha geç tedavi edilen 45 kişiden 15’i bu gruptaydı. Hidrolik yağ girmiş 40 kişiden 6’sında sonuç ampütasyon oldu. Yazarlar örneklemin küçüklüğünü ve enjeksiyon basıncının kayıtlı olmadığını kendileri not eder.

Kaçak nasıl aranır, eldiven korur mu?

Kaçak yardımcı bir araçla aranır. Ohio State föyü karton ya da kâğıt parçası der. DGUV aramanın mümkünse düşürülmüş sistem basıncında, eldiven, koruyucu gözlük ya da siperlikli baret gibi donanımla ve kurutma kâğıdı gibi araçlarla, sistemli biçimde yapılmasını ister. Kamyon direksiyon hortumu yazısındaki yol da ele iş bırakmaz: bölge silinir, bağlantılar gözlenir.

Hortum arıza belirtileri yazısında aktardığımız üretici kılavuzu daha katıdır: basınç tümüyle boşalana kadar hortumdan uzak durulur. Ortak nokta değişmez: el ve vücut hüzmenin yoluna girmez.

Hortum ve rakor sökülmeden önce ne yapılır?

Basınç altındaki hidrolik bağlantı gevşetilmez; önce basınç boşaltılır, sonra boşaldığı denetlenir. DGUV bunu akışkan tekniğinin “beş parmak kuralı” diye özetler:

1. Enerji beslemesini kesin.
2. Yeniden devreye girmesine karşı emniyete alın.
3. Sistemi basınçsız duruma getirin: varsa basınç akümülatörleri dahil. Kalkık yükleri indirin ya da alttan destekleyin, artık enerjiyi boşaltın.
4. Basınç kalmadığını denetleyin.
5. Komşu tesislerden gelebilecek tehlikeleri önleyin.

Motoru durdurmak tek başına yetmez. Ohio State föyüne göre yağ, motor ve pompa durmuşken de sistemde hapsolabilir; kalkık duran ekipmanın yağı, hattı ayrılmış olsa bile basınç altında kalabilir. Föyün yolu: ekipman yere indirilir, kumanda kolu birkaç kez ileri geri oynatılır. DGUV, basınç boşaltıldıktan sonra da rakorun yavaş ve dikkatle açılmasını ister; basınç hâlâ varsa bağlantı daha fazla gevşetilmez, boşaltma yinelenir.

Atölyede hangi kurallar geçerli olmalı?

Kaynakların atölyeye indirilmiş hali altı kuraldır:

• Kaçak elle aranmaz. Karton ya da kâğıt kullanılır, kaçak yerinden uzak durulur.
• Basınç boşaltılmadan ve boşaldığı denetlenmeden hiçbir hortum ya da rakor gevşetilmez.
• Hasarlı hortum değiştirilir. HSE yanlış rakoru ve derme çatma tamiri de operatör hatası sayar.
• Eldiven tam koruma değildir; eldivene güvenilerek kaçağa yaklaşılmaz.
• Kullanılan yağın güvenlik bilgi formu el altında durur.
• Basınçlı yağ deriyi deldiyse iş sürdürülmez: hemen hekime gidilir, kazanın nasıl olduğu anlatılır.

HSE, çalışanların bu adımları önceden bilmesini ister; DGUV’ye göre kazada nasıl davranılacağı yılda en az bir kez anlatılır.