Hidrolik hortum ne zaman değişir? Arıza belirtileri

Hidrolik hortum, üzerinde hasar belirtisi görüldüğünde değişir; yaşına bakılmaz. Belirtiler bellidir: bağlantının hortum üzerinde kayması, tel örgüyü açığa çıkaran aşınma, sertleşme ve çatlak, kabarma, sızıntı, ezilme, katlanma ve burulma. Belirti yoksa yaşa bakılır: Almanya’nın yasal kaza sigortası kurumu DGUV normal koşulda altı yıl önerir, ama bunu bağlayıcı bir sınır saymaz.

Hangi belirtide hortum hemen değişir?

Parker’ın hortum ve bağlantı elemanları için yayımladığı güvenlik kılavuzu, gözle kontrolde aşağıdakilerden biri görülürse makinenin hemen durdurulmasını ve hortumun değiştirilmesini ister:

• bağlantının hortum üzerinde kayması;
• hasarlı, çatlak, kesik ya da aşınmış dış kat (altındaki takviye katı, yani tel ya da tekstil örgü görünüyorsa);
• sertleşmiş, ısıdan çatlamış ya da kavrulmuş hortum;
• çatlak, hasarlı ya da ağır paslanmış bağlantı;
• bağlantıda ya da hortumda sızıntı;
• katlanmış, ezilmiş, yassılmış ya da burulmuş hortum;
• kabarmış, yumuşamış, bozulmuş ya da gevşemiş dış kat.

DGUV’nin hidrolik hortumların kontrolü ve değişimi üzerine föyü benzer ölçütleri sayar; bağlantı kaymasına hortumun bağlantıdan “dışarı yürümesi” der. İki belge tamirde de birleşir: Parker arızalanan hortumun yamanmasını yasaklar, DGUV’ye göre hidrolik hortum “ne tamir edilebilir ne de eski parçalardan yeniden bir araya getirilebilir”. Direksiyon devresindeki belirtileri kamyon direksiyon hortumu yazısında anlattık.

Hortum neden çatlar, kabarır ya da patlar?

Hidrolik hortumu sürtünme, ısı, uyumsuz akışkan, basınç darbesi, yanlış yol ve hatalı presleme bozar. Gates’in hortum arızaları sayfası belirtileri sebepleriyle eşleştirir:

Kaynak: Gates, “Troubleshoot and Understand Hose Failure”; Internet Archive kopyasından okundu.

Burulmuş hortum, üstündeki yazının sarmal dönmesinden tanınır. Gates’e göre yüksek basınç hortumunda yalnızca 7° burulma hizmet ömrünü yüzde 90’a kadar kısaltabilir. Parker da rakor sıkılırken hortuma dönme aktarılmamasını ister.

Hidrolik hortumun ömrü kaç yıldır, değişim aralığı var mı?

Her hidrolik hortum için geçerli, bağlayıcı bir ömür yoktur; kılavuz değer vardır. DGUV’nin föyü bunu açıkça yazar:

“Hidrolik hortumların kullanım alanı çok geniş olduğundan, bütün kullanım amaçları için genel geçer, bağlayıcı ve izin verilen en uzun kullanım süresini belirtmek teknik nedenlerle mümkün değildir.”

DGUV, Fachbereich AKTUELL FBHM-015, 18 Şubat 2019

Föyün kılavuz değerleri: normal koşulda çalışan hortum için 6 yıl; bunun en fazla 2 yılı depoda geçmiş olabilir. Çok vardiya ya da kısa çevrim süresi gibi ağır koşullarda 2 yıl. Önerilen kontrol aralığı normal koşulda 12, ağır koşulda 6 aydır. Föy Almanya’daki işyerleri için yazılmıştır ve iki kayıt koyar: hortum üreticisinin talimatına her durumda uyulur; süre ancak yazılı risk değerlendirmesi ve düzenli kontrolle uzatılır.

Gerekçe aynı föydedir: hortum doğru depolansa ve izin verilen yükte çalışsa da yaşlanır; dışarıdan kusursuz görünen hortumun katları içeride hasar görmüş olabilir. Parker da hortumun ömrünü “sınırlı” sayar; kontrol ve değişim sıklığının, hortum arıza yapmadan değişecek biçimde belirlenmesini ister.

Bir traktör forumunda alışkanlık başkadır: açıkta duran yaklaşık 10 yaşındaki yükleyicisinin bütün hortumlarını değiştirmeli mi diye sorana gelen cevapların çoğu, hortumun kaçırınca değişeceğini söyler. Ayrılanlar da var: biri hortumları çift çift değiştiriyor, biri her greslemede hepsine bakıyor, biri de eski hortumları, patlarlarsa egzoza yağ püskürtecekleri için söktüğünü yazıyor.

Hortumun yaşı üstünden okunur: DGUV’nin kontrol listesi hortumda üretim çeyreği ve yılını, bağlantıda üretim yılı ve ayını arar.

Kaçak neden elle aranmaz?

Traktör direksiyon borusu yazısında aktardığımız föy kaçağı kartonla aratıyordu. Parker daha ileri gider: arıza olduğunda makine durdurulur, basınç tümüyle boşalana kadar hortumdan uzak durulur.

Hortum sökülmeden önce ne yapılır?

Hortum, içindeki basınç sıfırlanmadan sökülmez. HSE, bakım sırasında basıncın boşaltılmamasını operatör hataları arasında sayar. Motoru durdurmak yetmeyebilir; Parker’ın uyarısı: “Hidrolik pompayı durdurmak, hortumdaki basıncı ortadan kaldırabilir de kaldırmayabilir de.” Çek valfler pompa çalışmazken de basıncı hortumda tutabilir; kılavuza göre boşalması dakikalar, hatta saatler alabilir.

Hortum bir yükü tutuyorsa yük önce mekanik desteğe alınır; HSE hidrolik donanımda böyle bir desteğin bulunmasını ister. Basıncın nasıl boşaltılacağını makinenin kullanım kitabı söyler.

Usta hangi sırayla bakar?

1. Durdurun, boşaltın. Hortumun tuttuğu yükü mekanik desteğe alın, basıncı sıfırlayın.
2. Bağlantılar. Kayma izi, çatlak, pas, yüksüğün ucunda yağ.
3. Dış kat. Aşınma, kesik, çatlak, sertlik, kabarcık; tel örgü görünüyor mu?
4. Biçim. Ezik, katlanma; üstündeki yazı sarmal dönüyor mu?
5. Yol ve kelepçeler. Sürtünme noktası, sıcak parçaya yakınlık, aşınmış kelepçe ve koruyucu.
6. Yaş. Hortumdaki ve bağlantıdaki üretim tarihi.
7. Değişim. Belirti varsa hortumu değiştirin, tamir etmeyin. Bağlantı tipini dişe bakarak seçmeyin; rakor tiplerini ayrı yazıda anlattık.
8. Deneme. Havayı atın, sistemi en yüksek çalışma basıncına çıkarın, kaçağa bakın; bu sırada tehlikeli bölgede durmayın.

Parker hortumun yolu için SAE J1273 ve ISO 17165-2’ye, DGUV montaj için DIN 20066’ya gönderme yapar; bu standartların kendi metnini açmadık.