Mazot borusunda hava: zor çalışmanın boru kaynaklı nedenleri

Havası alındığı halde yeniden hava yapan bir dizel motorda sorun hava alma işleminde değildir: yakıt sistemine bir yerden hava giriyordur. İlk bakılacak yerler depodan pompaya gelen boru ve hortumlar, kelepçeler, rekorlar, filtre contası ve geri dönüş hattıdır. Sürücü bunu, araç bekledikçe uzayan marş ya da çalışıp durma diye anlatır.

Hava yakıt sistemine nereden girer?

Hava yakıt sistemine üç yerden girer: motorun üzerindeki alçak basınç devresinden, araç tarafındaki besleme hattından ya da yanma odasından. Detroit Diesel, DD platformu ağır hizmet motorlarının “havalı yakıt” testinde üçünü tek cümlede sayar:

“Bu durum, alçak basınç yakıt sisteminde bir dış kaçak varsa, yanma basıncı yakıt sistemine giriyorsa ya da araç tarafındaki yakıt besleme sisteminde kaçak varsa ortaya çıkar.”

Detroit Diesel, 4 03-13 sayılı servis bülteni, Nisan 2013

Üç sebebin ikisi boru, hortum ve bağlantı işidir. Perkins de havanın girdiği durumlar arasında alçak basınç tarafındaki kaçağı sayar; hortumların ve kelepçelerin “sık sık arıza noktası” olduğunu, kaçağa çoğu zaman çatlamanın, yumuşamanın ya da gevşek kelepçenin yol açtığını yazar. Kontrol listesinde hasarlı uç bağlantısı, sürtünmüş ya da kesilmiş dış kılıf, balon yapmış, kıvrılmış ya da ezilmiş hortum vardır.

Filtre de bu yolun üzerindedir. Navistar, MaxxForce DT, 9 ve 10 motorlarının arıza notunda marşta düşük yakıt basıncının sebepleri arasında şunu sayar: “yakıtın depoya geri boşalmasına yol açan, yerine oturmamış yakıt filtresi”. Volkswagen T4 üzerine ticari amaçsız bir bilgi derlemesi olan T4-Wiki de filtreyi gösterir: yanlış takılmış ön ısıtma valfi, iyi sıkılmamış su tahliye vidası.

Tıkalı depo havalandırması hava alma yazısında, traktörlerin cam kavanozlu ön filtresi traktör yazısındadır.

Bekleyince zor çalışma ve çalışıp durma neden olur?

Bekleyen motor zor çalışır, çünkü hat motor dururken boşalır ya da havayla dolar; pompa mazota yeniden ulaşana kadar marş uzar. Navistar marşta düşük yakıt basıncının iki belirtisini yazar: motor döner ama çalışmaz; çalışır ve durur. Sebepler arasında aracın uzun süre kullanılmamış olması da vardır.

Sahadaki anlatım aynıdır. French Car Forum’da 2,1 litre turbo dizel bir Citroën Xantia’nın sahibi, araç bekleyince pompaya giden hortumda kabarcıkların belirdiğini, çalıştırmadan önce el pompasına birkaç kez bastığını yazar; çalıştıktan sonra araç sorunsuz gider.

Her kabarcık kaçak demek değildir. T4-Wiki’ye göre marşta pompaya doğru yürüyen tek bir kabarcık, bakımdan kalmış tek seferlik hava olabilir. Arkası kesilmeyen kabarcıklar ise bir kaçağı ya da sistemdeki vakumu gösterir.

Geri dönüş hattı da hava yaptırır mı?

Geri dönüş hattı da hava yaptırır. T4-Wiki’ye göre pompa ile enjektörler arasındaki lastik geri dönüş hortumları yıllar içinde hava geçirecek kadar gözenekli hale gelir; kaçıran hortum çoğu zaman yüzeyindeki mazot filminden ya da damla izinden tanınır. Aynı sayfa belirtiyi de yazar: motor ne kadar uzun durursa, yeterli yakıt emilene kadar o kadar uzun marş yapılır.

Dönüşte görülen hava borudan gelmiyor da olabilir. Detroit Diesel’in testinde dönüş hattındaki yakıt havalıysa önce alçak basınç kaçak testi yapılır. Test temiz çıkarsa enjektör dönüşlerine şeffaf hat takılır: oradan hava geliyorsa kompresyon ölçülür, yüzde 90’ın altında kalan silindirin enjektör kovanı değiştirilir. Hava gelmiyorsa bültene göre şikâyet gevşek bir hattan, silindir kapağındaki rakordan ya da o rakorun hasarlı pulundan kaynaklanmış olabilir.

Kaçak nasıl aranır?

Kaçak dört yöntemle aranır; kolaydan zora sıralıyoruz.

1. Göz ve el. Perkins’in listesiyle hortumlara, kelepçelere ve uç bağlantılarına bakın. Forumdaki öneri lastik hortumu yer yer bükmektir: kılcal çatlaklar o zaman hemen görünür.
2. Şeffaf hortum ya da gözetleme camı. Detroit Diesel, filtre modülünde şasi tarafının besleme ve dönüş hatlarına birer gözetleme camı taktırır; camın arkasına el feneri tutulursa kabarcıklar daha iyi görünür. T4’te filtrenin ve pompanın yanındaki hortumlar zaten yer yer şeffaftır.
3. Ayrı kaptan besleme. Aynı üreticinin izolasyon testinde şasi hatları sökülür; motor, uçları mazotun içinde duran test hortumlarıyla bir kaptan beslenir ve şikâyetin ortaya çıkacağı kadar bekletilir. Yine zor çalışıyorsa sebep motor tarafındadır, sorunsuz çalışıyorsa şasi hatlarında.
4. Basınçlı hava ve sabunlu su. Alçak basınç kaçak testinde sistem atölye havasıyla basınca alınır; basınç tutmuyorsa bağlantılara, rakorlara ve hortumlara sabunlu su püskürtülür. Emişte içeri hava çeken kaçak, basınç altında dışarı köpük verir. Bülten bunu yazmıyor; testin düzeninden çıkan sonuç bu.

İlk iki satır Detroit Diesel’in DD platformu bültenlerinden, son ikisi T4-Wiki’dendir. Başka araçta parça adları ve yerleri değişir.

Çekvalf takmak çözüm mü?

Çekvalf, elimizdeki tek örnekte belirtiyi giderdi; kaçak ise bulunamadan kaldı. Yukarıdaki Xantia başlığında filtrenin önüne takılan çekvalf zor çalışmayı kesti; başlığı açan kişi sonucu kendi sözleriyle anlatıyor: valf “belirtileri çözdü”. Açtığımız üretici belgelerinin hiçbiri çare olarak çekvalf saymaz; Detroit Diesel kaçağı buldurur ve onartır.

Hangi sırayla ilerlemeli?

1. Geçmişi sorun. Filtre yeni mi değişti, araç ne kadar bekledi? Navistar’ın teşhisi araç geçmişiyle başlar.
2. Filtreye bakın. Yerine tam oturmuş mu, contası ve tahliye vidası sağlam mı?
3. Hortum ve kelepçeleri elden geçirin. Çatlak ya da yumuşamış hortumu değiştirin. Perkins’in uyarısı: kaçağı durdurmak için bağlantıyı fazla sıkmayın.
4. Kabarcığı izleyin. Hava beslemede mi, dönüşte mi?
5. Tarafı ayırın. Ayrı kaptan besleme motor ile şasiyi ayırır; basınç testi yalnız üreticinin talimatıyla yapılır.
6. Onarımı doğrulayın. Detroit Diesel onarımdan sonra kaçak testini tekrarlatır. Ardından havayı alın; sırası hava alma yazısındadır.