Banjo cıvatası, pul ve conta: bakır mı alüminyum mu, tekrar kullanılır mı, sıvı conta olur mu?

Banjo cıvatasının (rekor cıvatası) pulları her sökümde yenisiyle değiştirilir, malzemeleri motor üreticisinin o bağlantı için seçtiği malzemedir ve pula sıvı conta sürülmez. Bu kurallar yalnız banjo bağlantı içindir. Yüksek basınç enjektör borusunun somunlu, konik ucunda pul da conta da yoktur; oradaki kaçağın çaresi başkadır.

Banjo bağlantı ile konik uçlu bağlantı arasındaki fark nedir?

Banjo bağlantıda borunun ucu halka biçimindedir. İçi delik bir cıvata halkanın ortasından geçip gövdeye vidalanır; yağ ya da yakıt, cıvatanın içindeki delikten geçerek gövde ile boru arasında akar. Sızdırmazlığı halkanın iki yüzüne konan birer yumuşak metal pul sağlar. Konik uçlu bağlantıda araya hiçbir şey girmez: somun, borunun konik ucunu yuvasına çelik çeliğe bastırır.

İkisi aynı motorda yan yana durur. Detroit Diesel’in DD13, DD15 ve DD16 motorlarını kapsayan servis bilgisinde altıncı silindirin yüksek basınç borusu somunla, yanındaki basınç sınırlama valfinin dönüş hattı ise banjo cıvatası ve pullarla bağlanır. Enjektör borusunda pul arıyorsanız yüksek basınç borusuna değil, banjo cıvatasıyla bağlanan dönüş hattına bakın. Sızdıran konik ucu ayrı bir yazıda anlattık.

Bir borunun iki ucu farklı da olabilir: Hyundai’nin Theta 2.0 turbo motorunda yağ besleme hortumunun turbo ucu banjo cıvatası ve iki bakır pulla, blok ucu flanş ve tek contayla bağlanır. Bülten pulu da contayı da yeniden kullandırmaz.

Pul bakır mı olmalı, alüminyum mu?

Söktüğünüz pul hangisiyse ve motorun parça listesi hangisini yazıyorsa o olmalı. İki malzeme de aynı biçimde çalışır: standart parça firması norelem’in kataloğuna göre DIN 7603 pulları “yumuşak yapıları sayesinde, birbirine vidalanan parçalardaki her pürüze göre biçim alır”.

Fark sıcaklıkta ortaya çıkıyor. Aynı katalog bakır pul için en çok 300 °C, alüminyum pul için en çok 200 °C veriyor ve uygunluğun kullanım koşullarında denenerek doğrulanmasını istiyor. Hyundai’nin bülteninde turbodaki banjo cıvatasının pulları bakırdır.

Sahada malzemeyi değiştiren de var: bir traktör forumunda bir katılımcı alüminyum pulu, daha yumuşak olduğu ve daha az kaçırdığı gerekçesiyle tercih ettiğini yazıyor. Açtığımız üretici belgelerinde ise malzemenin değiştirilebileceğini söyleyen bir talimat yok.

Malzemeyi değiştirmemek için bir sebep de torktur. Servis verisindeki değer o bağlantıya konan pul için verilmiştir; başka malzemeden bir pul aynı torkta aynı biçimde ezilmeyebilir. Hiçbir talimat bunu böyle yazmıyor; pulun çalışma biçiminden çıkardığımız sonuç bu.

Sökülen pul yeniden kullanılır mı?

Açtığımız üretici talimatlarının hiçbiri eski pulu geri taktırmıyor. Hyundai, turbo yağ besleme hortumunun banjo cıvatası için açık yazıyor:

“(2) eski bakır sızdırmazlık pulunu atın ve toplarken mutlaka (2) yeni bakır pul kullanın.”

Hyundai, 16-01-071 sayılı servis bülteni, Aralık 2016

Detroit Diesel de dönüş hattının banjo cıvatası sökülürken pulları attırır. Turbo yenileme firması Carwood, yağ besleme borusu takılırken “uygun olduğu yerde yeni pul ve cıvata” kullanılmasını ister.

Cıvatada cevap işe göre değişiyor. Hyundai aynı bültende banjo cıvatasını saklatıp yeniden taktırır; o iş turbo değişimi değil, sızdıran hortumun değişimidir. Turbo değişiminde cıvatanın da yenilenmesi, turbo yağ borularını anlattığımız yazıdaki kuraldır.

Bakır pul tavlanıp geri takılabilir mi?

Bakır pulu tavlamak üretici talimatı değil, yeni pul bulunamadığında başvurulan bir saha uygulamasıdır. Aynı forum başlığında 1956 model bir Ferguson’un enjektör geri dönüş hattı konuşulurken önce kural hatırlatılıyor: bakır pul bir kez kullanıldıktan sonra değiştirilir. Ardından çare geliyor: sıkışan kişi pulu pürmüzle kızarana kadar ısıtır, sonra suya atar ya da kendi halinde soğumaya bırakır.

Başlıkta görüş ayrılığı da var. Bir katılımcıya göre kullanılmış pul sertleştiği için değil, ezilip inceldiği için iş görmez; öbürüne göre bakır pul ikinci, üçüncü, hatta dördüncü sıkışta da ezilir. İkisi de kişisel deneyimdir. Tavlanmış pul geçici çözümdür; yerine ilk fırsatta yenisi takılır, çünkü üretici talimatı odur.

Pula sıvı conta sürülür mü?

Hayır; sızdırmazlığı pulun kendisi sağlar. Hyundai’nin talimatında pullar silinip takılır, contanın oturacağı yüzeyler temizlenir; başka sızdırmazlık malzemesi geçmez. Carwood, yağ besleme borusu arızalarının sebepleri arasında sıvı contayı da sayıyor: “hava ya da yağ sisteminde asla kullanılmamalıdır”, çünkü kolayca kopup yağ kanallarını tıkayabilir.

Banjo cıvatasında yağın geçtiği delik cıvatanın kendi içindedir; pulun iç kenarından taşan sıvı contanın gideceği ilk yer orasıdır. Carwood bunu banjo cıvatası için ayrıca yazmıyor; cıvatanın yapısından çıkardığımız sonuç bu. Turbo flanşındaki sıvı conta uyarısını turbo yazılarımızda anlattık.

Banjo cıvatasının torku kaçtır?

Banjo cıvatasının genel bir torku yoktur. Her motor üreticisi her bağlantı için kendi değerini yayımlar; açtığımız iki belgedeki değerlerden biri öbürünün yaklaşık iki katıdır.

Değerler yalnız bu motorların bu bağlantıları içindir. 1,5 kgf·m yaklaşık 15 Nm eder.

Detroit Diesel aynı belgede, aynı raya bağlanan yüksek basınç borusunun somunu için 40 Nm verir. Konik uçlu bağlantının torku banjo bağlantıya, bir motorun değeri öbürüne taşınmaz. Carwood’un turbo yağ borusu için yazdığı da budur: boru iki ucundan, araç üreticisinin değerine göre sıkılır.

Banjo bağlantı hangi sırayla toplanır?

Sıra Hyundai’nin bültenindeki sıradır; değerler sizin motorunuzun servis verisinden gelir.

1. Bağlantıyı tanıyın. Somunlu konik uç mu, içi delik cıvatalı banjo mu? Pul yalnız ikincisindedir.
2. Yeni pulları eskileriyle karşılaştırın. Malzeme ve ölçü aynı olmalı.
3. Yüzeyleri ve pulları silin. Araya sıvı conta girmez.
4. Pulları iki yana koyun. Biri banjo ucunun üstüne, biri altına; cıvatayı elle başlatın.
5. Önce öbür ucu bağlayın. Hyundai flanşı yeni contasıyla taktırır, banjo cıvatasını en son torklatır.
6. Servis verisindeki değere sıkın. Değerin üstü talimatta yoktur.
7. Çalıştırıp bakın. Motoru birkaç dakika ısıtın, iki uçta da kaçak arayın. Açılan bağlantıya yine yeni pul takılır.