Mazot kaçağı tehlikeli mi, muayeneden geçer mi?

Mazot kaçağı tehlikelidir ve araç bu haliyle muayeneden geçmez. Sıcak yüzeye değen ya da yüksek basınçla püsküren mazot yangın çıkarabilir; yüksek basınç tarafındaki kaçak ayrıca deriye girip yaralayabilir. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın kusurlar tablosu sızdıran yakıt borusunu, deposunu, pompasını ve filtresini ağır kusur sayar; ağır kusurlu aracın muayenesi onaylanmaz.

Mazot kaçağı yangın çıkarır mı?

Çıkarabilir. Tüpraş’ın motorin güvenlik bilgi formu ürünü “alevlenir sıvı ve buhar” diye sınıflandırır ve parlama noktasını en az 55 °C olarak verir. Parlama noktası, sıvının buharının bir alevle tutuşabildiği en düşük sıcaklıktır. Çalışan motorun egzoz manifoldu ve turbosu bu sıcaklığın çok üstündedir. Form sonucu tek cümleyle yazar:

“Ürün sıcak yüzeyle temas ederse tutuşma veya patlama tehlikesi vardır.”

Tüpraş, Motorin Ürün Güvenlik Bilgi Formu, 10. revizyon, 21 Eylül 2020

Motor üreticisi iki ayrı yol sayar. Caterpillar’ın 3406C jeneratör seti kullanım ve bakım kitabına göre sıcak yüzeylere ya da elektrik parçalarına sızan veya dökülen yakıt yangına yol açabilir. Aynı kitap püsküren yakıtı ayrıca yazar: “Yüksek basınçlı yakıt püskürmesi yangın tehlikesi doğurabilir.”

Kaçak neden elle aranmaz?

Çünkü basınç altındaki yakıt deriye girebilir. Caterpillar aynı kitapta yüksek basınçlı yakıtla temasın “sıvının deriye girmesine ve yanıklara” yol açabileceğini yazar.

Basınçsız temas da zararsız değildir. Tüpraş’ın formuna göre motorin cildi tahriş eder: bulaşan giysi çıkarılır, cilt bol suyla en az 15 dakika yıkanır, şüphe varsa tıbbi yardım alınır.

Yangın ve yaralanma dışında ne risk var?

İki risk daha var: yola dökülen mazot zemini kayganlaştırır, motorun içine sızan mazot ise yağa karışır. İlkini Tüpraş’ın formu yazar: “Dökülen ürün yüzeyi kaygan yapabilir.” MOT kılavuzu sıvı kaçağını iki ölçüyle değerlendirir: çevreye zarar ve “öbür yol kullanıcıları için güvenlik riski”.

İkincisi dışarıdan görünmez. Adept Ape kanalındaki teknisyen, yağına mazot karışmış bir Cat C7 motorunu anlatır: çubukta seviye fazladır, yağ incedir, kaynak külbütör kapağının altındaki bir enjektördür. Teknisyene göre eski mekanik motorlarda mazot yağa enjektörlerden, enjektöre giden borulardan ya da yüksek basınç pompasından girer. İncelen yağ yataklara zarar verebileceği için filtresiyle birlikte değiştirilir.

Mazot kaçağı olan araç muayeneden geçer mi?

Geçmez. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın 1 Haziran 2026’dan itibaren uygulanan kusurlar tablosunda yakıt sistemindeki sızıntı ağır kusurdur; boru, depo, pompa ve filtre için sonuç aynıdır.

Satırlar tablodaki yazımıyladır. Altısı da römorklar dışındaki bütün taşıt sınıflarına uygulanır: otobüsten otomobile, traktörden motosiklete.

Grupların anlamı araç muayenesi yönetmeliğinde yazılıdır. Ağır kusur, “tamirine ihtiyaç duyulacak derecede” kusurdur: rapora işlenir, muayene onaylanmaz, tekrar için bir aylık süre tanınır. Hafif kusurda rapor onaylanır. Emniyetsiz grubu, can ve mal emniyeti ile trafik güvenliği açısından tehlikeli kusurlar içindir; tabloda yakıt kaçağı bu grupta değil, ağır kusur grubundadır. Motor yağı kaçağı ise hafif kusurdur.

İngiltere’deki MOT muayenesi kaçağı nasıl sınıflar?

MOT kılavuzu kaçağı miktarına ve yangın riskine göre kademelendirir. Üç kademe vardır: minor, major, dangerous; major ya da dangerous kusuru olan araç muayeneden kalır. Yakıt sistemi maddesinde (6.1.3) sızdıran yakıt sistemi major’dır. Kaçak aşırıysa ya da yangın riski varsa dangerous olur; kılavuz bu kademeyi “yol güvenliği için doğrudan ve anlık risk” diye tanımlar. Aynı madde sürtünen yakıt borusunu ya da hortumunu minor, hasarlısını major sayar.

Sıvı kaçakları maddesi (8.4.1) bir ölçü de verir: kaçak 5 dakika içinde yerde çapı 75 mm’yi aşan bir birikinti oluşturuyorsa araç kalır. Türkiye’deki tabloda böyle bir kademe yoktur; yakıt sistemi az da sızdırsa çok da sızdırsa aynı satıra girer.

Kaçağın yeri aciliyeti değiştirir mi?

Muayene sonucunu değiştirmez, riski değiştirir. Kaynaklar üç tarafı ayrı ayrı derecelendirmiyor; aşağıdaki sıralama, anlattıklarından bizim çıkardığımız sonuçtur.

• Yüksek basınç tarafı (pompa, rail, enjektör boruları): Caterpillar’ın püskürme ve deriye girme uyarıları burası içindir. Kitap bu boruların motor ya da marş çalışırken kontrol edilmemesini, müdahaleden önce motor durduktan sonra 10 dakika beklenmesini ister; süre o kitaba aittir. Belirtiler ve müdahale sırası common rail kaçağı yazısındadır.
• Alçak basınç besleme tarafı (depo, filtre, besleme pompası): yakıt püskürmez, damlar. Emiş altındaki bölüm dışarı mazot vermek yerine içeri hava alabilir; Caterpillar bunun güç düşüklüğüne yol açabildiğini yazar. O belirti mazot borusunda hava yazısının konusudur.
• Geri dönüş hattı: alçak basınçlıdır, ama enjektörlerin üstünden geçer; damlayan mazot için Tüpraş’ın sıcak yüzey uyarısı geçerlidir. Traktördeki örneği geri dönüş hortumu yazısındadır.

Kaçakla yola devam edilir mi?

Edilmemelidir. Kaynakların hiçbiri güvenle sürülebilecek bir kaçak miktarı vermiyor; Caterpillar’ın kuralı ise kısadır: “Kaçak görülürse kaynağını bulun ve kaçağı giderin.” MOT kılavuzundaki kademeyi sürüş kararına taşımak bizim çıkarımımızdır; iş sırası ona göre şöyle:

1. Püskürme, sis, akıntı ya da sıcak parçaya damlama varsa motoru durdurun. Araç bu haliyle yürütülmez.
2. Soğuk tarafta terleyen bir bağlantı varsa onarımı ertelemeyin. Kusurlar tablosunda sızdıran yakıt hattı için hafif bir kademe yoktur.
3. Dökülen mazotu temizleyin. Caterpillar her kaçakta sıvının temizlenmesini ister; Tüpraş yayılmanın kum, toprak ya da emici malzemeyle önlenmesini yazar.
4. Kaynağı elle değil kartonla arayın. Bağlantıya dokunmadan önce motor durmuş, basınç boşalmış olsun.
5. Onarın, çalıştırın, yeniden bakın. Caterpillar yakıt hortumu değişiminden sonra motoru çalıştırıp kaçak aratır.