Türkiye’den boru ve hortum tedariki: üretici nasıl değerlendirilir?

Türkiye’deki bir boru ya da hortum üreticisi, tesisine gitmeden de değerlendirilebilir; yeter ki sorduğunuz her şeyin doğrulanabilir bir karşılığı olsun: hangi işlem nerede yapılıyor, kalite belgesi neyi kapsıyor ve hâlâ geçerli mi, numune nasıl onaylanıyor, partiyle hangi kayıtlar, malla hangi gümrük belgesi geliyor. Gerisi ilk siparişten önce yazıya dökülür.

Karşınızdaki firma üretici mi, aracı mı?

Her işlemin nerede yapıldığını sorun: boru büküm, boru ucu şekillendirme, bağlantı elemanlarının talaşlı işlenmesi, hortum kesme ve presleme. Üretici kendi tesisini gösterir, dışarıdan aldığını da söyler; aracı firma tedarikçilerini sayar. İki cevap da firmayı elemez; teknik soruyu kimin cevaplayacağını ve test kayıtlarının kimde durduğunu gösterir.

Cevap sorgulanabilir. IAF CertSearch’te bulunan belge kapsamıyla birlikte görünür; kapsamda satın aldığınız işin adı geçmelidir. IATF Customer Portal ise “üretim tesisinin adıyla” da aranır. Sonra parçanız tezgâhtayken atölyeden görüntülü görüşme isteyin ya da ziyaret edin.

Kalite belgesi ne söyler, geçerliliği nasıl sorgulanır?

Kalite belgesi, bir belgelendirme kuruluşunun firmanın kalite yönetim sistemini bir standarda göre denetlediğini söyler. ISO 9001 genel standarttır; IATF 16949 otomotivinkidir. İkisi de borunun test raporu değildir. Bu bizim okumamızdır: aşağıdaki iki veri tabanı firma, tesis ve kapsam listeler, parça listelemez.

Belgenin bir kopyasını isteyin. ISO 9001 için, aynı yolla ISO 14001 için de, belge numarasını ya da firma adını IAF CertSearch’e yazın. Ekranda standart, durum, kapsam, belgelendirme kuruluşu ve akreditasyon kuruluşu görünür. Sitenin ölçütü kısadır:

“Bir belge, IAF CertSearch’te görünüyorsa, durumu etkin (Active) ise ve güncelse geçerlidir.”

IAF CertSearch, How to check a certificate

Veri tabanı yalnız akredite belgelendirmeyi kapsar. Tedarikçinizin belgesi görünmüyorsa, üzerinde adı yazan belgelendirme kuruluşundan doğrudan teyit isteyin.

IATF 16949’un sorgusu ayrıdır: IATF Customer Portal’da IATF belge numarasıyla ya da tesisle aranır. IATF, sözleşmeli belgelendirme kuruluşlarının listesini de yayımlar; IATF 16949:2016 belgelendirmesini yürütmeye bunlar yetkilidir. Belgelendirme süreci sürüyorsa denetim tarihlerini sorun, belge çıkınca sorgulayın.

İlk partiden önce neler yazıya dökülmeli?

İlk partiden önce referans, sonra kanıt kararlaştırılır. Referans OEM numarası, teknik çizim ya da numunedir; numarası okunmayan boruda aynı işi boruyu tarif eden ölçüler görür. Önerdiğimiz sıra:

1. Numune onayı. Seri üretimden önce numune yapılır. Yerine takar ya da ölçer, yazılı onay verirsiniz; birer adet iki tarafta kalır.
2. İlk parti ölçüleri. Partiden alınan parçaların ölçü raporu: boru çapı, boy, bükümlerin yeri, iki uçtaki diş ve oturma yüzeyi.
3. Malzeme ve basınç testi kayıtları. Boruda çeliğin malzeme sertifikası; hortumda test basıncı ve her parçanın mı, örneğin mi test edildiği.
4. İzlenebilirlik. Parçada, torbada ya da etikette bu kayıtlara götüren bir parti işareti.

Siparişe dişin ve oturma yüzeyinin tipini de yazın. Vidalanan her diş doğru bağlantı değildir; nedenini rakor ve diş tiplerini anlattığımız yazı gösteriyor.

Malla birlikte hangi gümrük belgesi gelmeli?

Malla gelecek belge, malın gittiği ülkeye bağlıdır. Türkiye–AB gümrük birliği içinde bu belge A.TR dolaşım belgesidir. Avrupa Komisyonu’nun ithalatçılar için hazırladığı sayfaya göre gümrük birliğinde üretilen ya da serbest dolaşıma giren eşya, gümrük statüsünü kanıtlayan A.TR dolaşım belgesi eşlik ettiği sürece birliğin her yerinde dolaşabilir.

Aynı sayfa tarifeyi de yazar: gümrük birliği kapsamındaki eşyada “sıfır gümrük vergisi ve sıfır kota”; sanayi ürünleri kapsamdadır. Ticaret Bakanlığı’nın soru-cevap sayfası ise menşe sorulduğunda önem kazanan ayrımı yapar:

“A.TR Dolaşım Belgesi, eşyanın serbest dolaşım durumunda olduğunu gösteren bir belge olup eşyanın menşeini göstermez.”

T.C. Ticaret Bakanlığı, Sıkça Sorulan Sorular: Menşe, 20 Ocak 2025

Kaynak: Ticaret Bakanlığı, 20 Ocak 2025. Hangi satırın geçerli olduğu varış ülkesine ve parçanın gümrük tarife koduna bağlıdır. İlk sevkiyattan önce gümrük müşavirinize doğrulatın.

Teklifte teslim şekli ve en az sipariş adedi nasıl yazmalı?

Teklifte teslim şekli, teslim yeri ve parça numarası başına en az sipariş adedi yazmalıdır. Teslim şeklinin dayanağı Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) Incoterms® 2020 kurallarıdır; ICC bunları “on bir adet üç harfli ticaret terimi” diye tanımlar.

ICC kuralın, yerin ve sürümün birlikte yazılmasını önerir: önce seçilen kural, ardından belirlenen yer, sonda Incoterms® 2020. Farklı kurallarla verilmiş iki fiyat henüz karşılaştırılamaz.

En az sipariş adedinde, adedin neye bağlı olduğunu sorun. Buradaki açıklama kaynaklardan değil, bizden: sipariş üzerine yapılan boruda büküm ayarı, uç şekillendirme takımı ve ilk parça kontrolü adet ne olursa olsun yapılır; en az adet, bu sabit işin bölündüğü partidir.

Incoterms®, ICC’nin markasıdır; Incoterms® kurallarının telif hakkı ICC’ye aittir.

Aynı sorulara bizim cevabımız ne?

RSS Kumru Otomotiv olarak Gebze’de (Kocaeli) üretim yapıyoruz. 1990’dan beri turbo yağ boruları, enjeksiyon boruları, hidrolik boru ve hortumlar ile bağlantı elemanları üretiyoruz; 2013’te Gebze’deki 3.500 m² tesisimize taşındık. Boru büküm, boru ucu şekillendirme, CNC torna ve işleme, hortum kesme ve presleme aynı tesiste yapılır; parçalar kendi laboratuvarımızda ölçülür, hortumlar basınç testinden geçirilir.

Kalite yönetim sistemimiz ISO 9001:2015, çevre yönetim sistemimiz ISO 14001 belgelidir; IATF 16949 için belgelendirme süreci devam etmektedir. OEM numarasına, teknik çizime ya da numuneye göre üretim yapıyoruz ve bugüne kadar 1.800’den fazla parçayı OEM referansıyla eşleştirdik; özel üretimde en az sipariş adedi genellikle 50 ile 100 arasındadır, ürüne göre değişir.

Kontroller hangi sırayla yapılmalı?

1. Belgeler. Kopyalarını isteyin, her şeyden önce sorgulayın.
2. İşlemler. Hangisinin nerede yapıldığını sorun, cevabı belgedeki kapsamla karşılaştırın.
3. Numune. Referansı kesinleştirin, numuneyi yazılı onaylayın.
4. Kayıtlar ve teklif. Parti kayıtlarını, teslim şeklini, yerini ve en az sipariş adedini kararlaştırın.
5. Gümrük. Varış ülkeniz ve tarife kodunuz için gereken belgeyi ilk sevkiyattan önce gümrük müşavirinize doğrulatın.